สำนวนนี้มีที่มาจากเรือ (๑)

          เรื่องราวเกี่ยวกับสำนวนไทย นอกจากจะมีความหมายแฝงอยู่ในถ้อยคำหรือข้อความชวนให้ค้นหาแล้ว ที่มาของการเกิดสำนวนไทยต่าง ๆ ก็เป็นเรื่องชวนรู้อยู่ไม่น้อย วันนี้จึงขอรวบรวมสำนวนไทยที่มีที่มาจากเรือ ซึ่งอธิบายไว้ใน หนังสือสำนวนไทย ฉบับราชบัณฑิตยสถาน มานำเสนอ

          สำนวน ล่มหัวจมท้าย มีที่มาจากลักษณะของเรือคือ ถ้าหัวเรือล่ม ท้ายเรือก็ต้องจม หรือถ้าท้ายเรือล่ม หัวเรือก็ต้องจมด้วย สำนวนนี้จึงหมายถึง ร่วมชะตากรรมด้วยกัน หรือได้รับความทุกข์ยากหรือความลำบากด้วยกัน สำนวน หัวก่ายท้ายเกย คำว่า หัว และ ท้าย ในที่นี้หมายถึง หัวเรือและท้ายเรือ ที่มาของสำนวนนี้สังเกตได้จากการจอดเรือ เวลาที่เรือหลาย ๆ ลำจอดกันอย่างแออัด หัวเรือของเรือลำหนึ่งก็จะก่ายไปบนเรืออีกลำหนึ่ง ส่วนท้ายของเรืออีกลำหนึ่งก็จะไปเกยกับเรืออีกลำหนึ่ง สำนวน หัวก่ายท้ายเกย จึงมีความหมายว่า มีอยู่อย่างมากมายเต็มไปหมดอย่างไร้ระเบียบ

          สำนวน ตะเภาเดียวกัน หมายความว่า พวกเดียวกัน หรืออย่างเดียวกัน คำว่า ตะเภา ในที่นี้หมายถึง เรือเดินทะเล ผู้ที่อพยพมาจากเมืองจีนด้วยกัน มีขนบธรรมเนียมประเพณีเหมือน ๆ กัน เมื่อลงเรือสำเภารอนแรมมาด้วยกัน ก็ย่อมทำอะไรเหมือน ๆ กัน เราจึงเรียกผู้ที่ทำอะไรเหมือน ๆ กันว่า ตะเภาเดียวกัน หรือ มาตะเภาเดียวกัน สำนวน ติเรือทั้งโกลน หมายถึง ตำหนิสิ่งที่ยังทำไม่เสร็จหรือที่ยังไม่รู้ว่าอะไรเป็นอะไร ติพล่อย ๆ ไปเสียก่อนที่จะรู้ว่าอะไรเป็นอะไร ในสมัยก่อนการต่อเรือจะใช้ไม้ซุงทั้งต้น โดยเลื่อยปีกไม้ทั้ง ๔ ด้านออกแล้วเจียนหัวท้ายให้มีลักษณะคล้ายเรือ แต่ยังไม่ได้ตกแต่งรายละเอียดให้สวยงามและใช้งานได้ ไม้ซุงที่ขึ้นรูปไว้เป็นเลา ๆ แล้วนี้เรียกว่า โกลน เมื่อมีคนมาเห็นเรือที่ยังเป็นโกลน ก็อาจจะติว่าไม่งามหรือไม่น่าใช้การได้ จึงเป็นที่มาของสำนวน ติเรือทั้งโกลน

          สำนวนไทยที่มีที่มาจากเรือยังมีอีกหลายสำนวนที่น่าสนใจและเป็นประโยชน์แก่ท่านผู้อ่าน ซึ่งจะนำมาเสนอในโอกาสต่อไป.

อารยา ถิรมงคลจิต