สำนวนสับสน (๔ ธันวาคม ๒๕๕๒)

          รายการทีวีรายการหนึ่งเสนอเรื่องราวเกี่ยวกับโรงเรียนอนุบาลช้าง  พิธีกรอธิบายว่า การฝึกลูกช้างก็เหมือนกับการอบรมสั่งสอนเด็ก บางครั้งต้องมีการทำโทษกันบ้าง ดังคำกล่าวที่ว่า “เลี้ยงวัวให้ผูก เลี้ยงลูกให้ตี” สำนวนนี้พิธีกรคงตั้งใจจะพูดว่า “รักวัวให้ผูก รักลูกให้ตี” แต่พูดผิดหรือจำผิดก็ไม่อาจทราบได้ “รักวัวให้ผูก รักลูกให้ตี” หมายความว่า รักลูกต้องหมั่นอบรมสั่งสอนลูกและเอาใจใส่เสมอ และทำโทษลูกเมื่อทำผิด

          รายการวิทยุรายการหนึ่งให้ผู้ฟังโทรศัพท์ไปตอบปัญหาชิงรางวัลว่า “หน้าบานเป็น…” แล้วผู้จัดรายการก็เฉลยว่า “หน้าบานเป็นจานแบน”  ผู้ฟังท่านหนึ่งโทรศัพท์ไปท้วงติงว่า ที่ถูก ต้องเป็น “หน้าบานเป็นจานเชิง“ ผู้จัดรายการไม่ค่อยพอใจ อ้างว่าตรวจสอบจากพจนานุกรมแล้ว

          “จานเชิง” พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒ ให้ความหมายว่า ภาชนะกระเบื้องชนิดหนึ่ง ลักษณะแบนกลมคล้ายจาน ยกขอบและมีเชิงอย่างพาน เดิมสั่งทำจากจีน มีทั้งชนิดเขียนลายครามและเขียนสีเบญจรงค์ ใช้ใส่อาหาร  ส่วนคำ “หน้าบาน” หมายความว่า ทำหน้าแสดงอาการดีใจ เช่น เขาหน้าบานเพราะสอบได้ที่ ๑ เข้าใจว่า คนรุ่นใหม่ไม่ค่อยรู้จัก “จานเชิง” รู้จักแต่ “จานแบน” จึงเปรียบ “หน้าบาน” กับ “จานแบน” สำนวนนี้แม้จะยังไม่ได้เก็บในพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒ แต่เท่าที่ได้ร่ำเรียนมา และสอบถามจากนักปราชญ์ราชบัณฑิตหลายท่าน ก็ได้รับคำตอบว่า “หน้าบานเป็นจานเชิง”

          นักจัดรายการวิทยุผู้หนึ่ง บรรยายลักษณะสิ่งของอย่างหนึ่งว่ามีขนาด “ใหญ่โตมโหระทึก”

          “มโหระทึก” เป็นกลองโลหะชนิดหนึ่ง ใช้ตีเป็นสัญญานและประโคม  สารานุกรมศัพท์ดนตรีไทย ภาคคีตะ–ดุริยางค์ ฉบับราชบัณฑิตยสถาน ให้ข้อมูลว่า เท่าที่พบลูกที่มีขนาดใหญ่หน้ากลองกว้างประมาณ ๘๐ เซนติเมตร และสูงประมาณ ๔๒–๖๓ เซนติเมตร ก็นับว่าเป็นกลองที่มีขนาดใหญ่โตจริง ๆ แต่คำที่ถูก ต้องเป็น “ใหญ่โตมโหฬาร” เพราะมโหฬาร แปลว่า ยิ่งใหญ่ กว้างใหญ่

แสงจันทร์  แสนสุภา