สุริยุปราคา (๑๓ มกราคม ๒๕๕๓)

          ในวันที่ ๑๕ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๓ จะเกิดปรากฏการณ์ธรรมชาติอย่างหนึ่งในประเทศไทยที่เรียกว่าสุริยุปราคา เดิมคนไทยเรียกปรากฏการณ์นี้ว่าเกิดคราสหรือสุริยคราส คำว่าคราสแปลว่า กิน  เชื่อกันว่าเกิดจากเทพองค์หนึ่งชื่อ ราหู เกิดความโกรธที่พระอาทิตย์กับพระจันทร์ฟ้องร้องพระอิศวรว่า พระราหูกระทำผิดกฎของสวรรค์ คือ แอบไปดื่มน้ำอมฤตที่ทำให้เป็นอมตะ พระอิศวรจึงลงโทษตัดลำตัวราหูออกเป็น ๒ ท่อน พระราหูจึงแก้แค้นโดยการไล่อมพระอาทิตย์และพระจันทร์  จึงเกิดเป็นความเชื่อ  ดังนั้น เมื่อเกิดสุริยุปราคาครั้งใดผู้คนก็จะช่วยกันตีเกราะเคาะไม้ ตีปี๊บเสียงดัง ๆ เพื่อขับไล่พระราหูให้ปล่อยดวงอาทิตย์และดวงจันทร์

          อย่างไรก็ตาม ข้อความดังกล่าวข้างต้นเป็นลักษณะความเชื่อถือของคนไทยโบราณซึ่งดำเนินมานับร้อย ๆ ปี จนกระทั่งนักวิทยาศาสตร์ได้ศึกษาและค้นพบการเกิดปรากฏการณ์นี้ ดังคำอธิบายในพจนานุกรมศัพท์ภูมิศาสตร์ ฉบับราชบัณฑิตยสถานก็ได้อธิบายความหมายไว้ ดังนี้

          คำว่า สุริยุปราคา หรือ สุริยคราส ตรงกับคำในภาษาอังกฤษว่า solar eclipse คือ ปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นเมื่อดวงอาทิตย์ ดวงจันทร์ และโลกโคจรเข้ามาอยู่ในแนวเดียวกัน ซึ่งขณะนั้นดวงจันทร์อยู่ในตำแหน่งระหว่างดวงอาทิตย์กับโลก และบังแสงอาทิตย์ที่ส่องมายังโลกไว้ ทำให้เกิดเงามืดและเงามัวปรากฏบนพื้นโลกชั่วขณะ ผู้ที่อยู่ในบริเวณเงามืดของดวงจันทร์จะเห็นสุริยุปราคาหมดดวง ถ้าอยู่ห่างบริเวณเงามืดออกไปจะเห็นสุริยุปราคาบางส่วน บางครั้งดวงจันทร์อยู่ห่างจากโลกมาก ระยะเงามืดทอดไม่ถึงบนพื้นโลก จึงทำให้มองเห็นขอบดวงอาทิตย์ได้ตลอด เรียกว่า สุริยุปราคาวงแหวน

จำเรียง  จันทรประภา