หมาร่า (๒๖ มกราคม ๒๕๕๒)

     “หมาร่า”

          “หมาร่า”  มิได้เป็นชื่อพันธุ์ของสุนัขหรือมีสิ่งที่เกี่ยวข้องกันกับสุนัขแต่อย่างใด หากแต่  หมาร่า ตามคำอธิบายในสารานุกรมไทย ฉบับราชบัณฑิตยสถาน หมายถึง แมลงหลายชนิดในวงศ์ Sphecidae เป็นแมลงจำพวกต่อหรือแตน แต่ทำรังด้วยดินเหนียวหรือดินเหนียวปนทราย  รูปร่างต่างกัน  ติดอยู่กับกิ่งไม้หรือวัสดุอื่นภายนอกบ้านเรือน หรือตามฝ้า เพดาน ในบ้านเรือน ทั้งนี้แล้วแต่ชนิดของหมาร่า

          ที่น่าสนใจคือในแต่ละภาคในประเทศไทยจะเรียกแมลงชนิดนี้แตกต่างกันไป เช่น ในภาคกลางเรียกแมลงชนิดนี้ว่า หมาร่า หรือ มังล่า ในภาคตะวันออก เรียกว่า หมาล่า หมาหล้า หรือ หมาล้า แถบตะวันตก เรียก แมงไบ้  ไอ้ไบ้  ทางภาคเหนือ เรียก แมงไม้ หรือไม้ ทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือเรียก ไน หรือ หมาใน ส่วนทางใต้  เรียก หมาบ้า หรือ แมงหมาบ้า  

          หมาร่ามีรูปร่างลักษณะโดยทั่วไปเหมือนตัวต่อ คือมีปีกบางใส ๒ คู่ คู่หน้าโตกว่าคู่หลัง ปากเป็นแบบกัดกิน ท้องกิ่ว เพราะปล้องท้องโดยเฉพาะปล้องแรกที่ติดกับอกเล็กและยึดเป็นแผ่นเดียวกับอก  ตัวเมียมีเหล็กไนสำหรับต่อยเหยื่อให้สลบเพื่อนำมาเป็นอาหารให้แก่ลูกอ่อน  เวลาสร้างรังตัวเมียจะขนดินเหนียวจากที่ที่มีความชื้นสูงมายาให้ติดกับวัสดุในทำเลที่ได้เลือกเอาไว้แล้วทำเป็นชั้น ๆ และมีช่องสำหรับให้ลูกอ่อนอาศัย  เมื่อได้ช่องตามที่ต้องการก็จะออกล่าเหยื่อซึ่งอาจจะเป็นหนอน ตั๊กแตน หรือแมงมุม  โดยจะต่อยเหยื่อให้สลบ นำมาไว้ในช่องที่เตรียมไว้ แล้ววางไข่บนเหยื่อ  ปล่อยให้ฟักเป็นตัวหนอน  กัดกินเหยื่อที่สลบนั้นเป็นอาหาร  จนกระทั่งเข้าดักแด้ออกมาเป็นตัวเต็มวัย และกัดผนังรังออกมาหากิน  ผสมพันธุ์วางไข่ต่อไปใหม่  หมาร่ามีชีวิตแบบโดดเดี่ยว  ไม่อยู่รวมเป็นกลุ่มแบบสังคมเหมือนต่อหลวงหรือต่อหัวเสือ  

          เราอาจพบ “หมาร่า” ได้ในบ้านของเรา เนื่องจากหมาร่าที่พบได้บ่อยในประเทศไทยเป็นพวกอยู่ในสกุล Sceliphron  ซึ่งมักทำรังในที่ร่มหรือค่อนข้างมืด จึงมักพบในเคหสถานบ้านเรือน เช่น  ตามคาน ฝ้า หลังคา หรือใต้ถุนเรือน   หากแต่หมาร่าในสกุลอื่นที่พบได้ในประเทศไทย เช่น สกุล Eumenes  ซึ่งจะทำรังในที่ร่มและมักไม่เลือกสถานที่ว่าสูงหรือต่ำ อาจพบได้ตามเครื่องเรือน ตู้ เก้าอี้.

         อิสริยา  เลาหตีรานนท์