หมา ในสำนวนไทย (๑๙ สิงหาคม ๒๕๕๑)

          หนังสือภาษิต คำพังเพย สำนวนไทย ฉบับราชบัณฑิตยสถาน มีหมาอยู่สำนวนไทยมากมาย อีกทั้งสำนวนที่เกี่ยวกับหมายังสะท้อนแง่มุมการใช้ภาษาและสังคมไทยได้ดีทีเดียว ผู้เขียนขอคัดมาให้อ่านดังนี้ หมาถูกน้ำร้อน คนที่มีความเดือดร้อน กระวนกระวาย วิ่งพล่านไปหาที่พึ่งต่าง ๆ เปรียบเสมือนหมาที่ถูกน้ำร้อนลวก ร้องเสียงดังวิ่งพล่านไปด้วยความเจ็บปวดทุรนทุราย หมาบ้าพาลกระแชง คนที่อาละวาดพาลหาเรื่องทำให้วุ่นวายทั่วไปหมด หมาไล่เนื้อ คนที่รับใช้ผู้อื่นเมื่อเวลายังทำประโยชน์ให้ได้ ผู้เป็นนายก็เมตตาเลี้ยงดู แต่เมื่อทำประโยชน์ไม่ได้แล้ว ผู้เป็นนายก็ทอดทิ้งไม่ไยดีหรือหาเรื่องลงโทษขับไล่ไสส่งเป็นต้น

          หมาสองราง คนที่ทำตัวเข้าด้วยทั้ง ๒ ฝ่าย หมาหมู่  กลุ่มคนที่กลุ้มรุมทําร้ายคนคนเดียว หมาหยอกไก่ เรียกอาการที่ชายหยอกล้อหญิงในทำนองชู้สาวเป็นทีเล่นทีจริง. หมาหวงก้าง คนที่หวงของที่ตนไม่มีสิทธิ์ คนที่กันท่าคนอื่นในสิ่งที่ตนได้ใช้ประโยชน์แล้วหรือใช้ประโยชน์ไม่ได้ หมาหวงราง คนที่หวงแหนสิ่งที่ตนเองกินหรือใช้ไม่ได้ แต่ไม่ยอมให้คนอื่นกินหรือใช้ หมาในรางหญ้า ก็ว่า หมาหัวเน่า คนซึ่งเป็นที่รังเกียจของคนอื่นจนไม่สามารถเข้ากับใครได้ คนที่ไม่มีใครรักหรือคบหา หมาหางด้วน คนที่ทําอะไรผิดพลาดจนได้รับความอับอายแล้วชวนให้ผู้อื่นทําตามโดยยกย่องการกระทํานั้นว่าดี ควรเอาอย่าง หมาเห่าใบตองแห้ง คนที่ชอบพูดเอะอะแสดงว่าเก่ง แต่ไม่กล้าจริง

          ส่วนคนที่ต่อสู้หรือตอบโต้โดยไม่เตือนล่วงหน้า เรียกว่า หมากัดไม่เห่า ตรงข้ามกับหมาเห่าไม่กัด หมายถึงคนที่ดีแต่ส่งเสียงเอะอะอวดเก่ง แต่ไม่ยอมต่อสู้หรือตอบโต้ อย่างนี้เราไม่ต้องไปกลัวค่ะ เพราะยังดีกว่าหมาลอบกัด ที่ชอบทำร้ายผู้อื่นลับหลัง ยังมี หมา อีกความหมายในภาษาถิ่นทางปักษ์ใต้ ใช้เรียกภาชนะสำหรับตักน้ำขึ้นจากบ่อ ทำด้วยกาบปูเล ตีหมา ก็เรียกได้ค่ะ.

รัตติกาล  ศรีอำไพ