หมู หมา กา ไก่ ในสำนวนไทย (๒๗ เมษายน ๒๕๕๓)

          ผู้เขียนเคยเขียนถึง “หมาในสำนวนไทย” มาแล้ว แต่สำนวนที่เขียนถึงในครั้งนี้ จากหนังสือ “ภาษิต คำพังเพย สำนวนไทย” ฉบับราชบัณฑิตยสถาน เลือกคัดสำนวนที่ไม่ซ้ำกับที่เคยเขียนแล้ว

          หมูเขาจะหามเอาคานเข้าไปสอด คือ คนที่เข้าไปขัดขวางขณะที่ผู้อื่นทําสิ่งใดสิ่งหนึ่งกําลังจะสําเร็จ หมูในอวย สิ่งที่อยู่ในกํามือ หมูในเล้า สิ่งที่อยู่ในเงื้อมมือ ฝนตกขี้หมูไหล คนจัญไรมาพบกัน  พลอยเหลวไหลไปด้วยกัน ต้อนหมูเข้าเล้า บังคับคนที่ไม่มีทางสู้

          ไม่มีมูลฝอยหมาไม่ขี้ หมายถึง ไม่มีเหตุย่อมไม่มีผล ขี้ไม่ให้หมากิน คือ ขี้เหนียว ตระหนี่เหนียวแน่น หมาขี้ไม่มีใครยกหาง คนที่ชอบยกตัวเอง คนโอ้อวด แต่ถ้าบุคคลลดตัวลงไปหรือวางตัวไม่เหมาะสม จึงถูกลามปาม เป็นสำนวนว่า เล่นกับหมา หมาเลียปาก เล่นกับสาก สากต่อยหัว ถ้าเช่นนั้นก็ประพฤติตามอย่างผู้ใหญ่ซะก็ย่อมปลอดภัย นั่นคือ เดินตามหลังผู้ใหญ่ หมาไม่กัด

          เสียงนกเสียงกา เป็นความเห็นของคนที่ไม่มีอำนาจ ถ้านำความลับของฝ่ายตนไปเปิดเผยให้คนอื่นรู้เป็นการประจานตนหรือพรรคพวกของตน เรียกว่า สาวไส้ให้กากิน ส่วนกรณี ตีงูให้กากิน คือ ทำสิ่งใด ๆ ไว้แล้ว แต่ผลไปตกแก่ผู้อื่น หรือ ทำสิ่งที่ตนควรจะได้รับประโยชน์ แต่กลับไม่ได้ ก็จะเกิดอาการ งงเป็นไก่ตาแตก คือ งงมากจนทำอะไรไม่ถูก อาจจะเพราะเป็น ผู้มีประสบการณ์น้อย ยังไม่รู้ทันเล่ห์เหลี่ยมของคน (ไก่อ่อน ไก่อ่อนสอนขัน) เมื่อเวลาผ่านไปอาจจะ ไม่ใช่ขี้ไก่ (ไม่เลว มีอะไรดีเหมือนกัน ดูหมิ่นไม่ได้) แล้วก็ได้

          ตบท้าย ๓ สำนวนสุดท้ายมีทั้งหมู หมา แมว ไก่ กินเหมือนหมู อยู่เหมือนหมา กินอย่างหมู อยู่อย่างหมา คือ เละเทะ ไม่มีระเบียบ หมูไปไก่มา เป็นลักษณะของการถ้อยทีถ้อยอาศัยกันด้วยการให้สิ่งของแลกเปลี่ยนหรือตอบแทนซึ่งกันและกันเป็นต้น  แต่ ยื่นหมูยื่นแมว คือแลกกันโดยต่างฝ่ายต่างให้และรับในเวลาเดียวกันค่ะ

รัตติกาล  ศรีอำไพ