ออก (๑๑ มกราคม ๒๕๕๓)

     ออก

          ออก คำธรรมดาสามัญที่เราคุ้นกันดี ไม่ต้องอธิบายก็น่าจะเข้าใจได้ แต่คำนี้ใช่ว่าจะมีเพียงความหมายเดียวเท่านั้นนะคะ ถ้าลองเปิดพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน ดู ก็จะพบความหมายที่หลากหลาย วันนี้จึงมีเรื่องของคำว่า ออก มาเสนอค่ะ

          ออก ความหมายแรก เป็นคำโบราณ หมายถึง  คํานําหน้าบรรดาศักดิ์ เช่น ออกพระ ออกหลวง ออกขุน อีกความหมายหนึ่งเป็นภาษาถิ่น หมายถึง คำเรียกพ่อแม่ผู้ให้กําเนิดว่า พ่อออก แม่ออก นอกจากนี้ยังใช้เรียกเมืองที่สวามิภักดิ์ว่า เมืองออก  ความหมายที่ ๒ หมายถึง ชื่อเหยี่ยวขนาดใหญ่ชนิด Haliaeetus leucogaster  ในวงศ์ Accipitridae หัวและด้านล่างของลําตัวสีขาว ปีกสีเทา กินปลาและงูทะเล

          ความหมายที่ ๓ ก็เป็นความหมายที่คุ้นเคยกัน ซึ่งในความหมายต่าง ๆ เหล่านี้ได้นำไปใช้ประกอบคำอื่น เช่น ออกขุนนาง หมายถึง เสด็จออกว่าราชการแผ่นดิน (ใช้เฉพาะพระมหากษัตริย์)  ออกโขน หมายถึง กระโดดโลดเต้นอึกทึกครึกโครมอย่างเล่นโขน ทำท่าและออกเสียงเอะอะด้วยความโกรธ มักใช้เข้าคู่กับคํา ออกยักษ์ เป็น ออกยักษ์ออกโขน  ออกไข้หัว หมายถึง อาการที่ไข้หัวผุดขึ้นมา เป็นไข้หัว  ออกงิ้ว หมายถึง แสดงอาการโกรธโดยทําท่าทางและส่งเสียงเอะอะตึงตังอย่างเล่นงิ้ว  ออกไท้  หมายถึง  คำเรียกผู้เป็นใหญ่ หมายถึง กษัตริย์ เช่น คิดปรานีออกไท้ รอยราชละห้อยไห้ ถึงลูกแลนะหัว ลูกเอยฯ ออกนอกหน้า หมายถึง แสดงความรู้สึกให้ปรากฏทางสีหน้า แสดงอาการให้ปรากฏอย่างชัดแจ้ง ออกบวช หมายถึง ไปถือเพศเป็นพระหรือนักพรตอื่น ๆ; ทางศาสนาอิสลาม หมายถึง เลิกถือศีลอด  ออกมหาสมาคม  หมายถึง ออกที่ประชุมใหญ่ในพระราชพิธีสำคัญ ใช้เฉพาะพระมหากษัตริย์ ว่า เสด็จออกมหาสมาคม ออกรส หมายถึง มีรสมีชาติ โดยปริยายหมายความว่า เป็นที่ชอบอกชอบใจ สนุกสนาน  ออกรับ หมายถึง รับเอาเสียเองเมื่อเขาว่าผู้อื่น

จินดารัตน์  โพธิ์นอก