อัฐบาน
คำว่า อัฐบาน (อ่านว่า อัด-ถะ-บาน) เป็นคำที่มาจากภาษาบาลี อฏฺ (อ่านว่า อัด-ถะ) แปลว่า แปด กับคำว่า ปาน (อ่านว่า ปา-นะ) แปลว่า น้ำ เครื่องดื่ม.
คำว่า อัฐบาน จึงแปลว่า น้ำ ๘ อย่าง หมายถึงน้ำที่คั้นจากผลไม้ ๘ ชนิด ได้แก่ น้ำมะม่วง น้ำลูกหว้า น้ำกล้วยมีเม็ด น้ำกล้วยไม่มีเม็ด น้ำมะซาง น้ำลูกจันทน์หรือองุ่น น้ำเหง้าบัว น้ำมะปรางหรือลิ้นจี่. คำว่า อัฐบาน นี้ จะเรียกว่า น้ำปานะ ก็ได้.
ตามปรกติพระภิกษุสามเณรจะฉันอาหารเมื่อเวลาเลยเที่ยงไปแล้วไม่ได้. แต่พระภิกษุสามเณรอาจฉันน้ำอัฐบานได้ ถ้าน้ำอัฐบานนั้นได้รับประเคนมาภายในวันนั้น. เนื่องจากในวินัยสงฆ์มีข้อบัญญัติว่า อาหารประเภทอัฐบานพระภิกษุจะเก็บไว้ฉันได้เพียง ๑ วันกับ ๑ คืน เท่านั้น.
ที่มา : บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๑ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.