อารมณ์

          ในห้วงปัจจุบันของสังคมไทย อารมณ์คือสิ่งหนึ่งที่มนุษย์แสดงออก บ้างสัมพันธ์กับเหตุผล บ้างก็ไม่ ราชบัณฑิตยสถานได้อธิบายคำนี้ไว้ใน พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒ และ พจนานุกรมศัพท์ศาสนาสากล อังกฤษ-ไทย ฉบับราชบัณฑิตยสถาน

          พจนานุกรมศัพท์ศาสนาสากล อังกฤษ-ไทย ฉบับราชบัณฑิตยสถาน นิยาม อารัมมณะ อารมณ์ ในทางพุทธศาสนา หมายถึง สิ่งที่จิตและเจตสิกยึดเหนี่ยว สิ่งที่ผ่านมาหรือที่รับรู้ได้ทางตา หู จมูก ลิ้น กาย หรือใจ (objects of sense) อารมณ์ที่ผ่านมาทางตา ได้แก่ รูปหรือสีต่าง ๆ ทางหู ได้แก่ เสียงต่าง ๆ ทางจมูก ได้แก่ กลิ่นต่าง ๆ ทางลิ้น ได้แก่ รสต่าง ๆ  ทางกาย ได้แก่ สิ่งที่ถูกต้องได้ และทางใจ ได้แก่ สิ่งที่รู้ได้ด้วยใจ ที่เรียกว่า ธรรมารมณ์ การกล่าวถึงอารมณ์นี้ ทางพุทธศาสนามุ่งหมายให้รู้จักควบคุมจิตใจ หรือสอนใจตัวเอง รู้จักยับยั้งชั่งใจมิให้เกิดความคิดที่ไม่ดีต่าง ๆ ที่เรียกว่า อกุศลธรรม มาครอบงำจิตใจได้

          ส่วน พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒ นิยาม อารมณ์  ใกล้เคียงกับนิยามข้างต้นคือ สิ่งที่ยึดหน่วงจิตโดยผ่านทางตา หู จมูก ลิ้น กาย และใจ เช่น รูปเป็นอารมณ์ของตา เสียงเป็นอารมณ์ของหู เครื่องยึดถือเป็นจริงเป็นจัง เช่น เรื่องนี้อย่าเอามาเป็นอารมณ์เลย; ความรู้สึกทางใจที่เปลี่ยนแปลงไปตามสิ่งเร้า เช่น อารมณ์รัก อารมณ์โกรธ อารมณ์ดี อารมณ์ร้าย; อัธยาศัย ปรกตินิสัย เช่น อารมณ์ขัน อารมณ์เยือกเย็น อารมณ์ร้อน; ความรู้สึก เช่น อารมณ์ค้าง ใส่อารมณ์ ความรู้สึกซึ่งมักใช้ไปในทางกามารมณ์ เช่น อารมณ์เปลี่ยว เกิดอารมณ์.  เป็นคำวิเศษณ์ แปลว่า มีอัธยาศัย มีปรกตินิสัย เช่น เขาเป็นคนอารมณ์เยือกเย็น เขาเป็นคนอารมณ์ร้อน

          ในชีวิตคนเราคงมีหลายอารมณ์ ไม่มีใครมีอารมณ์เดียวตลอดไป อย่างเพลง Live and Learn ที่กมลา สุโกศล ร้องไว้ว่า “…มีสุขสม มีผิดหวัง หัวเราะหรือหวั่นไหว เกิดขึ้นได้ทุกวัน…”  ก็เพราะชีวิต คือ ชีวิต.

รัตติกาล  ศรีอำไพ