อิ หรือ อี (๑)
ในภาษาไทย มีคำหลายคำที่ขึ้นต้นด้วย อิ และ อี เวลาสะกดคำดังกล่าว บางครั้งไม่แน่ใจว่าจะใช้ อิ หรือ อี ตัวอย่างคำที่ถามมายังราชบัณฑิตยสถาน เช่น คำใดสะกดถูก อิสาน หรือ อีสาน อิยิปต์ หรือ อียิปต์ อินังขังขอบ หรือ อีนังขังขอบ อิเล็กทรอนิกส์ หรือ อีเล็กทรอนิกส์ คำตอบ คือ อีสาน อินังขังขอบ และอิเล็กทรอนิกส์ เป็นคำที่สะกดถูกต้องตามพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๕๔ ส่วน อียิปต์ สะกดตามประกาศสำนักนายกรัฐมนตรีและประกาศราชบัณฑิตยสถานเรื่อง กำหนดชื่อประเทศ ดินแดน เขตการปกครอง และเมืองหลวง พ.ศ. ๒๕๔๒
อีสาน มาจากภาษาบาลีว่า อีสาน และภาษาสันสกฤตว่า อีศาน พจนานุกรมฯ นิยามคำ อีสาน ว่า ทิศตะวันออกเฉียงเหนือ หนังสือ รู้ รัก ภาษาไทย ฉบับราชบัณฑิตยสถาน อธิบายเพิ่มเติมว่า อีศาน ในภาษาสันสกฤต แปลว่า ผู้ปกครอง หมายถึง พระศิวะ เหตุผลที่ภาษาไทยนำพระนามของพระศิวะมาเรียกเป็นชื่อทิศตะวันออกเฉียงเหนือนั้น ก็เพราะว่าตามความเชื่อของอินเดีย ทิศตะวันออกเฉียงเหนือมีพระศิวะเป็นผู้คอยปกปักรักษาอยู่ แม้ว่า อีสาน กับ ทิศตะวันออกเฉียงเหนือ จะมีความหมายเหมือนกัน แต่ก็ใช่ว่าทั้ง ๒ คำ จะใช้แทนกันได้ทุกกรณี ต้องดูความเหมาะสมของข้อความแวดล้อมด้วย อีสาน มักใช้เมื่อกล่าวถึงสิ่งที่เกี่ยวข้องกับวัฒนธรรมของประชาชนที่อยู่ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และประชาชนที่อยู่ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ เช่น อาหารอีสาน วัฒนธรรมอีสาน ดนตรีอีสาน แต่เมื่อใช้ว่า ภาคอีสาน หรือ คนอีสาน ถือเป็นคำที่ไม่เป็นทางการ คำที่เป็นทางการจะใช้ว่า ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และประชาชนที่อยู่ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
นอกจากเรื่องตัวสะกดภาษาไทยของคำว่า อีสาน แล้ว ยังมีคำถามเรื่องการเขียนคำว่า อีสาน เป็นอักษรโรมันที่ถูกต้อง อีสาน ถอดเป็นอักษรโรมันได้ว่า Isan ตามหลักเกณฑ์การถอดอักษรไทยเป็นอักษรโรมันของราชบัณฑิตยสถาน
แสงจันทร์ แสนสุภา