อโศก

         เมื่อไม่นานมานี้มีประชาชนผู้สนใจงานของราชบัณฑิตยสถานและคงเป็นผู้ที่รักต้นไม้มากทีเดียว เขียนจดหมายมาขอให้ราชบัณฑิตยสถานเปลี่ยนชื่อพรรณไม้ อโศก ให้เป็นมงคลนามหรือชื่อที่เหมาะสมกว่านี้ โดยให้เหตุผลว่าอโศกเป็นต้นไม้ที่สามารถป้องกันฝุ่นละออง แสง เสียง มลพิษ และทัศนียภาพที่ไม่พึงปรารถนาได้ดีในระดับหนึ่ง แต่คนกลับไม่นิยมปลูก หรือไม่กล้านำมาปลูกในบริเวณบ้านบ้าน เพราะติดที่ชื่อซึ่งฟังแล้วไม่เป็นมงคล 

         ราชบัณฑิตยสถานได้ตอบจดหมายท่านผู้นั้นไป มีใจความดังนี้ค่ะ “คณะกรรมการจัดทำอนุกรมวิธานพืช แห่งราชบัณฑิตยสถานพิจารณาแล้ว มีมติว่า อโศก เป็นชื่อเรียกพรรณไม้ในสกุล Saraca  บางชนิด และเป็นชื่อที่ใช้เรียกอย่างกว้างขวางมานานแล้ว นอกจากนี้ คำ อโศก มิได้มีความหมายในทางไม่ดี ดังนั้น จึงเห็นว่าไม่ควรเปลี่ยนชื่อพรรณไม้ เนื่องจาก อาจเป็นเหตุให้เกิดความสับสนในการจำแนกชนิดได้”   

         อนึ่ง พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒ ให้นิยามของคำอโศกไว้ว่า “น. ชื่อไม้ต้นหลายชนิดในสกุล Saraca  วงศ์ Leguminosae เช่น อโศกนํ้า (S. indica  L.) ดอกสีส้มหรือแสด อโศกเหลือง (S. thaipingensis  Cantley ex Prain) ดอกสีเหลือง โศก ก็เรียก. (ส.; ป. อโสก ว่า ไม่โศก).” จะเห็นว่า ได้บอกที่มาของคำไว้ท้ายบทนิยามด้วยเพื่อให้เทียบเคียงดูว่า รูปเดิมของคำเป็นอย่างไรและไทยนำมาใช้เป็นอย่างไร โดยเขียนไว้ในวงเล็บเป็นอักษรย่อ ซึ่งจะบอกว่ามาจากภาษาใด  ในที่นี้ ส. คือ สันสกฤต และ ป. คือ ปาลิหรือบาลี แล้วเปลี่ยนอักขระจาก อโสกเป็นอโศก แต่ก็แปลเหมือนกันว่า ไม่โศก  ดังนั้น คณะกรรมการจัดทำอนุกรมวิธานพืช แห่งราชบัณฑิตยสถาน จึงเห็นว่าไม่ควรเปลี่ยนชื่อพรรณไม้ เนื่องจากมิได้มีความหมายในทางไม่ดี.

รัตติกาล  ศรีอำไพ