อ อ่าง

          จำตอนที่เราเป็นเด็กแล้วต้องท่อง ก ไก่ ถึง ฮ นกฮูก ได้หรือเปล่าคะ  ถ้าจำไม่ได้แล้ว ก็มาทบทวนความจำกันนิดหนึ่งนะคะ  เริ่มที่ อ อ่างก็แล้วกัน ในภาษาไทย หรือ อ อ่าง เป็นพยัญชนะตัวที่ ๔๓ เป็นพวกอักษรกลาง ใช้เป็นพยัญชนะต้นได้อย่างตัวอื่น ๆ เช่น อา อก องค์  หรือใช้นําพยัญชนะเดี่ยวได้อย่างอักษรกลางอื่น ๆ เช่น อนึ่ง องุ่น แอร่ม  หรือใช้นําตัว ย ให้เป็นเสียงอักษรกลาง แต่นิยมใช้อยู่ ๔ คํา คือ อย่า อยู่ อย่าง อยาก นอกจากนี้ยังใช้เป็นเครื่องหมายรูปสระ ออ  เช่น กอ ขอ และประสมกับเครื่องหมายเป็นสระ เอือ เออ เช่น เถือ เธอ และใช้เป็นตัวเคียงสระ อือ เช่น คือ มือ 

          นอกจากนี้  อ ยังเป็นอักษรใช้นําหน้าคําที่มาจากภาษาบาลีและสันสกฤต บอกความปฏิเสธหรือตรงกันข้าม แปลว่า ไม่ หรือ ไม่ใช่ เช่น อศุภ (ไม่งาม)  อธรรม (ไม่ใช่ธรรม) หรือใช้เป็น อน เมื่ออยู่หน้าคําที่ขึ้นต้นด้วยสระ เช่น อเนก (อน + เอก) อนาจาร (อน + อาจาร) นอกจาก อ แล้วก็ยังมีคำประกอบหน้าศัพท์ที่มาจากภาษาบาลีและสันสกฤตคำอื่น ๆ อีก  เช่น อภิ  มีความหมายว่า ยิ่ง วิเศษ เหนือ  เช่น อภิรมย์ (ยินดียิ่ง)  อภิญญาณ (ความรู้วิเศษ)  อนุ  มีความหมายว่า น้อย เช่น อนุทิศ (ทิศน้อย)  ภายหลัง รุ่นหลัง  เช่น อนุชน (ชนรุ่นหลัง)  ตาม เช่น อนุวัต (เป็นไปตาม) อนุรักษ์ (รักษาให้คงเดิม) อนุโมทนา (ยินดีตาม ยินดีด้วย พลอยยินดี) อนุพงศ์  (วงศ์ที่เนื่องมา วงศ์ย่อยที่สืบมาจากวงศ์ใหญ่)  อนุมาตรา  (ข้อย่อยของมาตราในกฎหมายที่มีเลขกำกับอยู่ในวงเล็บ)  อป–  [อะปะ–] มีความหมายว่า ไม่ ปราศจาก เช่น อปมงคล (ไม่เป็นมงคล ปราศจากมงคล)  อปยศหรืออัปยศ  (ไร้ยศ ปราศจากยศ; เสื่อมเสียชื่อเสียง น่าอับอายขายหน้า) อธิ มีความหมายว่า  ยิ่ง ใหญ่ เช่น อธิปัญญา(ปัญญายิ่ง) ประกอบกับคำอื่น เช่น อธิกมาส  (เดือนที่เพิ่มขึ้นในปีจันทรคติ คือ ในปีนั้นมี ๑๓ เดือน มีเดือน ๘ สองหน เรียกว่า เดือน ๘ สอง ๘)  อติ  มีความหมายว่า พิเศษ ยิ่ง มาก เลิศล้น; ผ่าน ล่วง พ้นเลยไป เขียนเป็น อดิ ก็มี.

จินดารัตน์  โพธิ์นอก