เข็ดไจม้วน

          วันนี้ขอเสนอคำว่า เข็ด คำว่า ไจ และคำว่า ม้วน ทั้งที่ทำหน้าที่เป็นลักษณนามและที่ทำหน้าที่อื่นในประโยค โดยขอเริ่มที่คำว่า เข็ด คำว่า เข็ด นี้ พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒ อธิบายความหมายไว้หลายความหมาย ความหมายแรกที่รู้จักกันดีน่าจะเป็นความหมายที่เป็นคำกริยา หมายถึง กลัวจนไม่กล้าทำเช่นนั้นอีก เพราะเคยได้รับผลร้ายมาแล้ว และยังหมายถึง หลาบจำ ก็ได้ หมายถึง ไม่กล้าสู้ ก็ได้ เช่น คำว่า เข็ดเขี้ยว เข็ดข้อ เข็ดข้อเข็ดลำ เข็ดขยาด คำว่า เข็ดเขี้ยว หมายถึง ไม่กล้าสู้เพราะเคยต่อสู้กัน แล้วสู้ไม่ได้ เข็ดข้อ กับ เข็ดข้อเข็ดลำ ก็มีความหมายคล้ายกับเข็ดเขี้ยว คือหมายถึง ไม่กล้าสู้ เพราะคร้ามข้อคร้ามลำ ส่วน เข็ดขยาด ก็หมายถึง กลัวมากจนไม่กล้าทำ นอกจากนี้ เข็ด ยังมีความหมายอีกความหมายหนึ่งที่เป็นลักษณนามใช้เรียกด้ายหรือไหมหลาย ๆ ไจที่อยู่รวมกัน เข็ด ที่เป็นลักษณนามนี้จะมีความเกี่ยวพันกับคำว่า ไจ เพราะคำว่า ไจ จะหมายถึง ด้ายหรือไหมที่แยกจากเข็ดแล้วมัดผูกไว้เพื่อไม่ให้ยุ่ง และคำว่า ไจ ก็ยังเป็นลักษณนามเรียกด้ายหรือไหมที่แยกออกมาจากเข็ดแล้วเช่นนั้นด้วย อย่างที่เราพูดว่า ด้ายไจหนึ่ง หรือด้าย ๒ ไจ มาถึงคำที่จะเสนอเป็นคำสุดท้ายของคำชุดนี้คือคำว่า ม้วน ซึ่งใช้เป็นลักษณนามเหมือนคำว่า เข็ด และ ไจ แต่คำว่า ม้วน จะใช้เรียกสิ่งของจำพวกผ้าหรือกระดาษที่ขดหรือพันห่อตัวอยู่ ความหมายของคำว่า ม้วน ยังไม่จบเพียงเท่านี้ ยังมีความหมายที่เป็นคำกริยาด้วย ซึ่งจะหมายถึง หมุนพันเข้าไปให้มีลักษณะกลมอย่างรูปทรงกระบอก แล้วถ้านำคำว่า ม้วน ไปประสมกับคำอื่น อย่างประสมกับคำว่า ต้วน เป็น ม้วนต้วน คำว่า ม้วนต้วน ถ้าเป็นคำกริยา ม้วนต้วน จะมีความหมายว่า กลิ้งหมุนไปรอบตัว แต่ถ้าใช้เป็นคำวิเศษณ์ จะหมายถึง อาการที่แสดงท่าทางเอียงอาย นอกจากนั้นก็ยังมีคำที่ขึ้นต้นด้วย ม้วน อีกคำที่มีความหมายว่า อาย เหมือนกัน คือคำว่า ม้วนหน้า หมายความว่า ก้มหน้าเพราะความอาย และอีกคำคือ คำว่า ม้วนเสื่อ ที่เป็นภาษาปาก หมายถึง เลิกกิจการเพราะขาดทุนจนไม่สามารถดำเนินกิจการนั้นต่อไปได้ และยังใช้หมายถึง เสียการพนันจนหมดตัว ก็ได้.

นฤมล บุญแต่ง