เครื่องมือจับสัตว์น้ำ

          เครื่องมือทำมาหากินที่เกิดจากภูมิปัญญาไทยสมัยก่อนมีมากมาย ที่น่าสนใจคือ เครื่องมือจับสัตว์น้ำชนิดต่าง ๆ ที่คนไทยประดิษฐ์และใช้กันอยู่ตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน แต่ด้วยเทคโนโลยีในสมัยนี้อาจทำให้เด็กรุ่นหลังลืมเลือนเครื่องมือทำมาหากินของคนรุ่นปู่ ย่า ตา ยาย ไปแล้ว

          เครื่องมือจับสัตว์น้ำของคนไทยมีหลายชนิดและมีประโยชน์ใช้สอยแตกต่างกัน ชนิดแรกที่จะกล่าวถึงคือ ข้อง พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒ อธิบายว่า ข้อง เป็นเครื่องจักสานสําหรับใส่ปลา ปู เป็นต้น รูปคล้ายตะกร้าปากแคบอย่างคอหม้อดิน ก้นสี่เหลี่ยมจัตุรัส มีขนาดต่าง ๆ  สารานุกรมไทย ฉบับราชบัณฑิตยสถาน อธิบายเพิ่มเติมว่า ข้องสานก้นเป็นสี่เหลี่ยมจัตุรัส แต่ขึ้นรูปให้คล้ายหม้อดิน ข้างข้องกลมใหญ่ คอแคบ ปากผาย ขนาดเล็กใหญ่ตามความต้องการ  ส่วน ลอบ เป็นชื่อเครื่องสานสําหรับดักปลาดักกุ้ง มีหลายชนิด เช่น ลอบนอน ลอบตั้ง ลอบประทุน  หากเป็นภาษาถิ่นของภาคใต้ หมายถึง ตาข่ายที่ขึงดักจับนก

          เครื่องมือจับสัตว์น้ำอีกชนิดหนึ่งคือ อวน  เป็นชื่อเครื่องจับปลา ถักเป็นตาข่ายผืนยาวใช้ล้อมจับปลา อวนมีหลายชนิด เช่น อวนรุน เป็นอวนที่มีลักษณะคล้ายถุง ปากอวนประกอบกับคันรุนติดตั้งบริเวณหัวเรือ รุนเคลื่อนที่ไปพร้อมกับเรืออย่างต่อเนื่อง เพื่อให้สัตว์น้ำที่อยู่ด้านหน้าปากอวนเข้ามาติดอยู่ที่ก้นถุงอวน ใช้ทำการประมงในระดับน้ำลึกไม่เกิน ๑๕ เมตร  อวนลอย เป็นอวนชนิดที่ไม่มีเครื่องถ่วง ใช้ผูกมุมขอบบนของอวนกับเรืออีกมุมหนึ่งผูกกับทุ่น ปล่อยให้อวนลอยไป กัดวาง ก็เรียก  อวนลาก เป็นอวนชนิดที่ใช้ผูกตอนกลางอวนไว้กับเรือ คนหนึ่งอยู่ข้างตลิ่งยึดคันไม้ชายอวนข้างหนึ่งไว้ และอีกคนหนึ่งจับคันไม้ชายอวนอีกข้างหนึ่งเดินลุยนํ้าเป็นรูปครึ่งวงกลมเข้าตลิ่ง กัดลาก ก็เรียก  ส่วน แห เป็นชื่อเครื่องจับปลาชนิดหนึ่ง ถักเป็นตาข่าย ใช้ทอดแผ่ลงในนํ้าแล้วค่อย ๆ ดึงขึ้นมา เครื่องมือจับสัตว์น้ำของคนไทยยังมีอีกมากมาย หากมีโอกาสจะได้นำมาเล่าต่อคราวต่อไป.

         อิสริยา เลาหตีรานนท์