เด็กทารกกับสำนวนไทย

          ภาพแรกเมื่อนึกถึงเด็กทารก ท่านผู้อ่านคงจะเจนตากับความไม่เดียงสา บริสุทธิ์ สดใส แต่บทความนี้จะทำให้ท่านนึกถึงพวกเขาในอีกมุมหนึ่ง เพราะธรรมชาติของเด็กทารกทำให้เกิดสำนวนไทยได้ ดังนี้ สำนวน ตั้งรกราก มีคำเกี่ยวกับเด็กทารกคือคำว่า รก ซึ่งหมายถึง สิ่งที่หล่อเลี้ยงเด็กขณะอยู่ในครรภ์มารดา หนังสือสำนวนไทย ฉบับราชบัณฑิตยสถาน อธิบายว่า ในสมัยโบราณ เมื่อเด็กคลอดออกมา พ่อแม่จะนำรกของเด็กใส่หม้อแล้วฝังไว้ในบริเวณบ้าน และจะปลูกมะพร้าว ๒ ต้นไว้ข้าง ๆ หม้อรกที่ฝังไว้เพื่อบอกตำแหน่งที่ฝังรก บริเวณที่ฝังรกนั้นพ่อแม่มักจะกำหนดไว้ให้เป็นที่ปลูกเรือนหอของลูกเมื่อตั้งครอบครัวต่อไป คำว่า ฝังรกฝังราก หรือ ตั้งรกราก จึงหมายถึง ตั้งหลักแหล่งที่อยู่ หรือตั้งบ้านเรือนอยู่

          สำนวน ตั้งไข่ หนังสือ รู้ รัก ภาษาไทย เล่ม ๑ ฉบับราชบัณฑิตยสถาน อธิบายว่า เป็นสำนวนที่เปรียบเทียบอาการของเด็กกับการตั้งไข่ กล่าวคือ ตามพัฒนาการของเด็กนั้นจะเริ่มยืนเมื่อมีอายุได้ ๗–๘ เดือน แต่เพราะยังมีกำลังขาไม่แข็งพอ ทำให้ยืนอยู่ไม่ได้ เด็กก็จะยืนแล้วทรุดลงบ้าง นั่งลงบ้าง ล้ม ๆ ลุก ๆ คล้ายกับการตั้งไข่ที่มีลักษณะกลมมน ซึ่งเราจะตั้งไข่ขึ้นตรง ๆ ไม่ได้ ต้องมีที่รองจึงจะอยู่ได้ จึงเรียกอาการที่เด็กยืนขึ้นแล้วล้มลงว่า เหมือนกับการตั้งไข่ ซึ่งท่านผู้อ่านคงจะคุ้นหูกันในบทร้องที่ใช้เรียกความสนใจจากเด็กตอนเด็กหัดยืนที่ว่า ตั้งไข่ล้ม ต้มไข่กิน ไข่ตกดิน จะอดกินไข่เน้อ

          สำนวน อาบน้ำร้อนมาก่อน หมายถึง เกิดก่อน หรือมีอายุมากกว่า หรือหมายถึงคนที่เกิดก่อนย่อมได้รู้ได้เห็นหรือเข้าใจอะไร ๆ ก่อนคนที่เกิดทีหลังก็ได้ หนังสือ รู้ รัก ภาษาไทย เล่ม ๑ ฉบับราชบัณฑิตยสถาน อธิบายไว้ว่า สำนวนนี้มีที่มาจากการดูแลเด็กเกิดใหม่ในสมัยโบราณ คือเมื่อทารกคลอดออกมาแล้ว หมอตำแยจะตัดสายสะดือเด็ก แล้วอาบน้ำอุ่นให้เพื่อทำความสะอาด เรียกได้ว่า เมื่อเกิดมาเด็กทุกคนจะได้อาบน้ำร้อน ซึ่งคนที่อาบน้ำร้อนก่อนก็คือคนที่เกิดก่อนนั่นเอง แต่โบราณมักจะถือกันว่า คนที่เกิดก่อนจะมีประสบการณ์มากกว่า จึงมีความรู้ความฉลาดมากกว่า.

อารยา ถิรมงคลจิต