เทพารักษ์
คำว่า เทพารักษ์ ประกอบด้วยคำว่า เทพ กับ อารักษ์. เทพ หรือ เทว (อ่านว่า เท-วะ) คือ เทวดา อารักษ์ แปลว่า ผู้รักษา. เทพารักษ์ จึงแปลว่า เทวดาผู้ปกปักรักษา เทวดา ผู้คุ้มครอง เป็นคำที่ใช้เรียกเทวดาที่ไม่ได้อยู่บนสวรรค์ แต่อยู่ตามป่าเขาลำเนาไพร ตามต้นไม้ใหญ่ ๆ ตามบ้านเรือนหรือตามท้องที่ต่าง ๆ. เทพารักษ์อาจมีชื่อต่าง ๆ เช่น รุกขเทวา คือ เทวดาที่อยู่ตามต้นไม้ใหญ่ เทพารักษ์หลักเมือง คือ เทวดาที่อยู่ ณ หลักเมือง ซึ่งมักจะมีศาล เรียกว่า ศาลหลักเมือง. เทวดาที่อยู่ประจำในที่อื่น ๆ มีชื่อเรียกต่าง ๆ กันไป เช่น อยู่ในป่า เรียก เจ้าป่า. อยู่บนเขา เรียก เจ้าเขา. อยู่ตามที่ต่าง ๆ เรียก เจ้าที่หรือพระภูมิ. เทพารักษ์ทั้งหลายนี้ปรกติก็อยู่เฉย ๆ ไม่ได้ให้คุณให้โทษแก่ใคร แต่จะดูแลถิ่นที่อยู่ไม่ให้ใครไปรบกวน และจะคอยดูแลไม่ให้ใครทำสิ่งที่ไม่ดีหรือแสดงอาการลบหลู่เช่นทำสกปรกในที่ของท่าน เป็นต้น ซึ่งท่านอาจจะลงโทษให้เจ็บไข้ได้ คนจึงต้องขออนุญาตด้วยการบอกกล่าวหรือนำเครื่องสังเวยไปให้. เมื่อท่านพอใจท่านก็อาจจะให้คุณ อำนวยความสะดวกในการเดินทาง
ที่มา : บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๘ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.