เรื่องของม้า (๑) (๓๐ มกราคม ๒๕๕๗)

          นอกจากศัพท์ทั่วไปและศัพท์เฉพาะที่ใช้ในชีวิดประจำวันซึ่งมีม้ามาเกี่ยวข้องดังได้กล่าวถึงไปในครั้งก่อนแล้ว ในผลงานของราชบัณฑิตยสถานอีกหลายเล่ม เช่น พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๕๔ หนังสือรู้ รัก ภาษาไทย ยังมีสำนวนไทยและศัพท์อีกหลายคำที่นำม้ามาเปรียบเทียบ เช่น ม้าดีดกะโหลก หมายความว่า มีกิริยากระโดกกระเดกลุกลนหรือไม่เรียบร้อย (มักใช้แก่ผู้หญิง) อัศวินม้าขาว หมายถึง ผู้ที่มาช่วยแก้ไขสถานการณ์ที่คับขันให้กลับดีขึ้น หนทางพิสูจน์ม้า กาลเวลาพิสูจน์คน หมายความว่า บุคคลที่เรารู้จักหรือคบหาด้วยนั้น ยากนักที่จะรู้ว่า จริง ๆ แล้วเขาเป็นคนเช่นไร เราอาจจะได้ยินจากคนอื่นว่าเขาเป็นคนดีหรือไม่ดี แต่ในความเป็นจริง เขาอาจเป็นตรงกันข้ามกับคำล่ำลือของผู้คนในสังคม กาลเวลาจะเป็นเครื่องพิสูจน์ว่าบุคคลนั้นเป็นคนเช่นไร ทางม้าลาย คือ พื้นที่ที่ทำไว้สำหรับให้คนเดินเท้าข้ามถนน โดยทาสีขาวดำเป็นแถบสลับกัน ม้าใช้ หมายถึง คนขี่ม้าสำหรับรับใช้ คนเร็วสำหรับส่งข่าวสาร หรือคนรับใช้คิดต่อ ม้าเร็ว หมายถึง คนขี่ม้าซึ่งกองทัพจัดไว้สำหรับสืบเหตุการณ์ข่าวคราวของข้าศึก แล้วต้องรีบมาแจ้งแก่เจ้าหน้าที่ผู้ใหญ่ในกองทัพของตน ม้ามืด หมายถึง ม้าแข่งที่ชนะโดยไม่มีใครนึกคาดไว้ โดยปริยายหมายถึงเรื่องอื่นในอาการเช่นนั้น ม้าตีนต้น หมายถึง ผู้ที่ทำสิ่งใดสิ่งหนึ่งได้ดีเฉพาะช่วงแรก ส่วน ม้าตีนปลาย หมายถึง ผู้ที่ทำสิ่งใดสิ่งหนึ่งได้ดีเฉพาะช่วงปลาย และสำหรับ ตกม้าตาย หมายความว่า แพ้ หรือเสียเชิง

          ในภาษาไทย มีคำพ้องความหมายกับคำว่า ม้า หลายคำ คือ พาชี สินธพ แสะ หัย อัศว อัสดร อาชา คำที่คุ้นหูกันน่าจะเป็นคำว่า อัศว อาชา และพาชี เช่น พระนามแฝง อัศวพาหุ ของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวที่ทรงใช้สำหรับบทความเกี่ยวกับการเมืองและสังคม นอกจากนั้นก็มีนามสกุลที่ใช้คำว่า อัศว หรือ อาชา ประกอบอยู่ด้วย อาจจะเพื่อให้ตรงกับแซ่เบ๊ ซึ่ง เบ๊ ในภาษาจีนสำเนียงแต้จิ๋วแปลว่า ม้า สำหรับคำว่า พาชี นั้น ที่ได้ยินบ่อยคือในคำกล่าวว่า สุรา นารี พาชี กีฬาบัตร เป็นอบายมุขที่ควรหลีกเลี่ยง