เลือด-โลหิต (๒๗ มกราคม ๒๕๕๓)

          ได้เขียนถึง เลือด ที่เป็น สำนวน และ คำกริยา มาแล้ว ในตอนนี้ผู้เขียนขอนำเสนอ เลือด ที่เป็นคำนาม และคำวิเศษณ์ ตามนิยามในพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒

          ที่เป็นคำนามก็มี เลือดกำเดา เลือดที่ออกทางช่องจมูก เลือดชั่ว ผู้ที่สืบเชื้อสายมาจากพ่อแม่ที่ชั่ว ความเลวร้ายที่มีอยู่ในตัว เช่น ตีหัวให้แตกเอาเลือดชั่วออกเสียบ้าง เลือดตกใน เลือดที่ไม่ไหลออกข้างนอก ตกลงภายในเมื่อถูกแทงเป็นต้น เลือดเนื้อ ลูกในไส้ ลูกของตนแท้ ๆ; ชีวิต เช่น ปฏิวัติโดยไม่เสียเลือดเนื้อ เลือดเนื้อเชื้อไข ลูกหลาน โดยปริยายหมายถึงผู้ที่เข้าศึกษาและจบจากสถาบันใดสถาบันหนึ่ง เช่น เขาเป็นเลือดเนื้อเชื้อไขธรรมศาสตร์ เลือดล้างหน้า เลือดระดูที่ออกมาเล็ก ๆ น้อย ๆ หลังจากคลอดลูกแล้ว แสดงว่าจะตั้งท้องได้อีก เลือดเสีย เลือดระดูไม่ปรกติ มีสีแดงคล้ำ กลิ่นเหม็น เลือดฝาด เลือดที่แสดงออกทางผิวพรรณ เช่น มีเลือดฝาดดี หมายความว่า มีผิวพรรณเปล่งปลั่งมีน้ำมีนวล ส่วนประเภทเลือดออกมาก เราใช้คำ เลือดโชก เลือดท่วมตัว เลือดสาด เลือดอาบ

          คำวิเศษณ์มี เลือดตากระเด็น ลำบากหรือยากแค้นอย่างแสนสาหัส เช่น กว่าจะหาเงินมาซื้อบ้านได้แทบเลือดตากระเด็นทีเดียว เลือดท่วมท้องช้าง นองเลือด เลือดเดือด โมโหฉุนเฉียวขึ้นมาทันทีทันใด เลือดพล่าน โมโหฉุนเฉียวอย่างรุนแรง เลือดร้อน โกรธง่าย โมโหง่าย 

          สัตว์เลือดเย็น เป็นสัตว์มีกระดูกสันหลังที่สามารถปรับอุณหภูมิของร่างกายให้เหมาะสมกับอุณหภูมิของสภาวะแวดล้อม เช่น ปลา กบ แต่ถ้าเลือดเย็นเป็นคำวิเศษณ์ แปลว่า มีใจเหี้ยมสามารถทำลายชีวิตหรือชื่อเสียงผู้อื่นได้ โดยไม่รู้สึกหวั่นไหว เช่น ฆ่าอย่างเลือดเย็น  คำที่หมายความว่า เลือด อีกคำที่พบกันบ่อยคือ โลหิต โรหิต ก็ว่าค่ะ.

รัตติกาล  ศรีอำไพ