เลือด

          เลือด ตามความหมายในพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒ คือ ของเหลวปรกติมีสีแดง อยู่ในหลอดเลือดและหัวใจของคนและสัตว์ ประกอบด้วยน้ำเลือดและเม็ดเลือด ส่วนที่เป็นสีแดงเกิดจากสีในเม็ดเลือดแดง สัตว์ไม่มีกระดูกสันหลัง เช่น แมลง กุ้ง หอย เม็ดเลือดเห็นมีสีน้ำเงินจาง ๆ; ระดู เช่น เลือดทำ คือ อาการป่วยในระหว่างที่มีระดู; โดยปริยายหมายถึงผู้สืบเชื้อสาย เช่น เลือดศิลปิน เลือดนักรบ เลือดนักประพันธ์; ผู้ที่เคยศึกษาจากสถาบันใดสถาบันหนึ่ง เช่น เลือดจุฬา เลือดธรรมศาสตร์

          มีสำนวนเกี่ยวกับเลือด ที่น่าสนใจทีเดียว ดังนี้ เลือดในอก หมายถึง ลูก เลือดก้อนเดียวตัดทิ้งได้  ลูกคนเดียวตัดทิ้งได้ในเมื่อมีความประพฤติไม่เป็นที่พอใจพ่อแม่ เลือดข้นกว่าน้ำ ญาติพี่น้องย่อมดีกว่าคนอื่น เลือดขึ้นหน้า โกรธมากจนหน้าแดง โมโห เลือดเข้าตา ฮึดสู้โดยไม่เกรงกลัวเพราะไม่มีทางเลือกหรือเจ็บช้ำน้ำใจเป็นต้น กล้าทำในสิ่งที่ไม่เคยทำเพราะทนถูกบีบคั้นไม่ไหว

          ส่วนคำกริยา ก็มี เช่น เลือดเข้าเลือดออก มีบาดแผล เช่น แค่หนามเกี่ยวก็ถึงกับเลือดเข้าเลือดออกแล้ว เลือดจะไปลมจะมา มีอารมณ์แปรปรวนผิดปรกติเพราะสูงอายุถึงระดับหนึ่ง มักเกิดแก่ผู้หญิงที่มีวัยใกล้จะหมดระดู เลือดตกยางออก มีบาดแผลถึงเลือดออก เช่น ต่อสู้กันจนถึงเลือดตกยางออก; รุนแรง เช่น เรื่องเล็กแค่นี้อย่าให้ถึงกับเลือดตกยางออกเลย เลือดทาแผ่นดิน สละชีวิตให้แก่ประเทศชาติ สละชีวิตเพื่อรักษาแผ่นดิน เลือดล้างด้วยเลือด แก้แค้นด้วยวิธีรุนแรงในทำนองเดียวกัน

          ยังมีคำนามและคำวิเศษณ์ใช้คำ เลือด ที่ผู้อ่านบางท่านอาจจะยังไม่เคยได้ยินได้ฟัง เช่น เลือดล้างหน้า จะได้เขียนถึงในตอนต่อไปค่ะ. 

รัตติกาล  ศรีอำไพ