เสนา

          เสนา เป็นคำที่ยืมมาจากภาษาบาลีและสันสกฤต มีความหมายว่า กองทัพ. เมื่อนำคำว่า เสนา มาต่อท้ายคำว่า จตุรงค์ เป็น จตุรงคเสนา (อ่านว่า จะตุ -รง-คะ -เส-นา) หมายถึง กองทัพที่ประกอบด้วยกองกำลังต่างๆ ๔ เหล่า ได้แก่ กองทัพช้าง กองทัพม้า กองทัพรถศึก และกองทัพพลเดินเท้า. คำว่า จตุรงค์ นี้ แปลว่า ๔ ส่วน ๔ เหล่า ๔ หน่วย

          คำว่า เสนา ในภาษาไทยยังมีอีกความหมายหนึ่ง หมายถึง ขุนนางหรือข้าราชการซึ่งคุมกองกำลังพล.  เสนา ตามความหมายหลังนี้ ตัดมาจากคำเต็มว่า เสนาบดี แปลว่า ผู้เป็นใหญ่เหนือกองทัพ แม่ทัพผู้คุมกำลัง.  นอกจากนี้ เสนาบดี ยังเป็นตำแหน่งข้าราชการชั้นผู้ใหญ่ฝ่ายทหารในสมัยก่อน คู่กับคำว่า อำมาตย์ (อ่านว่า อัม-หฺมาด) ซึ่งเป็นข้าราชการชั้นผู้ใหญ่ฝ่ายพลเรือน บางทีใช้รวมกันว่า เสนามาตย์ (อ่านว่า เส-นา-มาด) หรือ อำมาตยเสนาบดี (อ่านว่า อัม-หฺมาด-ตะยะ -เส-นา-บอ-ดี).

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๓๐ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.