เอดส์ กับ ซาร์ส
โรคร้ายที่คนไทยรู้จักดีในช่วงนี้คงจะไม่มีอะไรเกิน เอดส์ กับ ซาร์ส
ทั้งสองชื่อนี้เป็นชื่อย่อ
เอดส์ ย่อมาจาก Acquired Immune Deficiency Syndrome หมายถึงโรคร้ายชนิดหนึ่งอันเกิดจากไวรัสที่ทำให้ร่างกายขาดภูมิคุ้มกันต้านทานโรค มีชื่อเรียกกันในภาษาไทยว่า “โรคภูมิคุ้มกันบกพร่อง”
ส่วน ซาร์ส ย่อมาจาก Severe Acute Respiratory Syndrome ซึ่งชมรมชีวจิต เคยอธิบายไว้ใน ไทยรัฐ ฉบับวันที่ ๒๗ เมษายน ๒๕๔๖ ว่า เป็นคำเรียกรวมๆ หาความหมายตรงๆ ไม่ได้ เพราะ Severe แปลว่า “ร้ายแรง” Acute แปลว่า “เฉียบพลัน” Respiratory แปลว่า “เกี่ยวกับระบบหายใจ” และ Syndrome แปลว่า “อาการรวมๆ ของโรคต่างๆ หรือ อาการต่างมารวมกัน”
ที่ทางการกำหนดให้เรียกว่า โรคซาร์สนั้นก็เป็นวิธีการใช้ภาษาอย่างหนึ่งเพื่อมิให้เกิดความตระหนก ในทางภาษา คำว่า “โรคหวัดมรณะ” ฟังดูน่ากลัวกว่า “โรคซาร์ส” เพราะชื่อหลังฟังแล้วไม่รู้เรื่อง
การใช้ภาษาหลีกเลี่ยงความน่ากลัวหรือความไม่พอใจนั้นเป็นเรื่องที่ผู้ใช้ภาษาทำมานานแล้ว “โรคห่า” ซึ่งหมายถึงโรคระบาดร้ายแรง จึงกลายเป็น “อหิวาตกโรค” และ “กาฬโรค” แต่ความร้ายแรงของมันนั้น ถึงจะชื่อเพราะอย่างไรก็ยังทำให้สยองได้ เช่นเดียวกับ “โรคซาร์ส” ถึงจะไม่รู้ว่ามันแปลว่าอะไร
แต่คนก็ยังกลัวอยู่ดี
เนื่องจากชื่อโรคทั้งสองชนิดนี้มาจากตัวย่อภาษาอังกฤษ เมื่อเราแทนที่ตัวอักษรโรมันด้วยอักษรไทยเรียบร้อยแล้ว เราก็จัดการปรับรูปให้เข้ากับวิธีอ่านในภาษาไทย นั่นคือ ภาษาไทยมีตัวสะกดได้เพียงตัวเดียว (เสียงเดียว) อะไรที่เกินไปก็ให้ใส่เครื่องหมายทัณฑฆาตกำกับไว้ เพื่อบอกให้ทราบว่าไม่ต้องออกเสียง แต่เก็บรูปไว้เพื่อให้รู้ว่าเดิมมาจากไหน
คำว่า AIDS จึงเขียนว่า เอดส์ โดยมี ด เด็ก เป็นตัวสะกด เช่นเดียวกับคำว่า หงส์ ซึ่งมี ง งู เป็นตัวสะกด แต่ “เอดส์” ต่างจาก “หงส์” ตรงที่มีผู้ออกเสียงซู่ซ่าที่ท้ายคำว่า “เอดส์” เช่นเดียวกับที่มีผู้ออกเสียงซู่ซ่าข้างท้ายในคำว่า “เกมส์” และ “ฟิลิปปินส์” ทั้งนี้เพราะในปัจจุบันเรามีโอกาสได้ยินเสียงจากเจ้าของภาษา เราจึงเลียนแบบได้ แต่คำอย่าง “หงส์” “พงศ์” “วงษ์” ไม่มีเจ้าของภาษาเดิมมาออกเสียงให้ฟังอีกแล้ว เราจึงปฏิบัติตามกฎการอ่านได้อย่างเคร่งครัด
ส่วนคำว่า SARS เขียนว่า ซาร์ส โดยมี ส เสือ เป็นตัวสะกด เช่นเดียวกับคำว่า สาส์น และ กอล์ฟ ซึ่งอ่านว่าเหมือนกับเขียนว่า “สาน” และ “กอฟ” ฉะนั้นคำว่า “ซาร์ส” ก็น่าจะอ่านเหมือนกับเขียนว่า “ซาส” ถ้าจะเทียบกับคำอื่นๆ ในภาษาไทยก็น่าจะตรงกับ “ซาด” ในคำว่า “ซูดซาด” ส่วนจะเลือกอ่านว่า “สาด” หรือ “ซ้าด” ก็แล้วแต่ความนิยม ส่วนใครจะออกเสียงซู่ซ่าข้างท้ายด้วยก็คงไม่มีใครว่า หรือถ้าใครจะพยายามออกเสียง ร เรือ แทรกด้วยก็แล้วแต่ความสามารถ
แต่ชื่อภาษาไทยที่ว่า “โรคทางเดินหายใจเฉียบพลัน” นั้น ฟังแล้วออกจะงงๆ
มันเป็นอะไร “เฉียบพลัน” หรือ
เคยได้ยินแต่ “หัวใจวายเฉียบพลัน” “ไตวายเฉียบพลัน”
“ทางเดินหายใจ” มันเป็นอะไรไปหรือ
ถ้าเรียกว่า “โรคระบบหายใจวายเฉียบพลัน” จะได้ไหม
ขอผู้รู้ช่วยตอบทีจ้ะ
ผู้เขียน รศ. ดร.นิตยา กาญจนะวรรณ ภาคีสมาชิก สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน