เอื้อย และ อ้าย (๖ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๒)

          หลายคนคงจะรู้จักนิทานพื้นบ้านเรื่อง ปลาบู่ทอง กันเป็นอย่างดี  มีทั้งที่นำมาสร้างเป็นภาพยนตร์ ละครโทรทัศน์ และการ์ตูนสำหรับเด็ก ๆ   ในยุคหนึ่งชื่อของตัวเอกในนิทานเรื่องนี้คงจะติดหูผู้ดูผู้ฟังกันอยู่บ้างว่า นางเอื้อย นางอ้าย และนางอี่  สามพี่น้องต่างมารดากัน  นางเอื้อยเป็นลูกภรรยาเอก และนางอ้ายกับนางอี่เป็นลูกภรรยารอง

          ไม่ว่าจะเป็นคำว่า เอื้อย อ้าย หรือ อี่ ล้วนเป็นคำโบราณที่ยังคงมีใช้มาจนถึงปัจจุบัน  คำเหล่านี้เป็นคำที่ใช้ระบุลำดับของลูกชายและลูกสาว เช่น เอื้อย หมายถึง ลูกสาวคนแรก  อ้าย หมายถึง ลูกชายคนแรก  ฉะนั้น ที่เรียก นางอ้าย ในนิทานปลาบู่ทองจึงเป็นการผิดฝาผิดตัวอย่างแท้จริง  ส่วนคำว่า อี่ เป็นคำที่ใช้หมายถึง ลูกสาวคนที่ ๒   ยังมีคำที่ใช้เรียกลูกชายและลูกสาวในลำดับอื่น ๆ อีก เช่น ญี่ หมายถึง ลูกชายคนที่ ๒  ลูกชายคนที่ ๓ เรียกว่า สาม (เหมือนลำดับเลขในปัจจุบัน) ลูกชายคนที่ ๔ เรียกว่า ไส  ลูกชายคนที่ ๕ เรียกว่า งัว หรือ งั่ว  ลูกสาวคนที่ ๓ เรียกว่า อาม หรือ อ่าม  ลูกสาวคนที่ ๔ เรียกว่า ไอ  ลูกสาวคนที่ ๕ เรียกว่า อัว  (คำเหล่านี้ล้วนมีปรากฏในกฎหมายตราสามดวงและบางคำยังมีใช้อยู่จนปัจจุบัน)

          นอกจากนี้ วิธีนับลำดับลูกชายและลูกสาวของคนไทยสมัยก่อนยังใช้วิธีการนับแยกระหว่างชายกับหญิง เช่น บุตรคนที่ ๒ ของครอบครัวเป็นหญิง แต่เป็นลูกสาวคนแรก ก็จะเรียกว่า เอื้อย  หรือบุตรคนที่ ๔ ของครอบครัวเป็นชาย แต่เป็นลูกชายคนที่ ๒ ก็จะเรียกว่า ญี่  หรือมีบุตรสาวมา ๓ คน แล้วมีบุตรชายคนสุดท้องเพียงคนเดียว บุตรชายคนสุดท้องนั้นก็เรียกว่า อ้าย เพราะเป็นลูกชายคนแรก  และยังมีอีกคำหนึ่งที่ใช้เรียกลูกคนโตไม่ว่าลูกคนนั้นจะเป็นผู้ชายหรือผู้หญิง คือ คำว่า หัวปี.

ปิยรัตน์  อินทร์อ่อน