แค่มี

          คำง่าย ๆ ที่คงรู้จักกันดี คือคำว่า มี ถ้าใช้เป็นคำคุณศัพท์จะหมายถึง รวย เช่น เขาเป็นคนมี ไม่ใช่คนจน หรือหมายถึง ไม่เปล่า ไม่ว่าง  เช่น  ในหม้อมีข้าว ในห้องน้ำมีคน.  แต่ถ้าใช้คำว่า มี เป็นคำกริยาจะมีหลายความหมาย เช่นหมายถึง ถือเป็นเจ้าของ อยู่ในครอบครอง เช่น มีเงิน มีลูก.   หมายถึง ประกอบด้วย เช่น อริยสัจ ๔ มี ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค.  หมายถึง ปรากฏ เช่น มีดาวหางขึ้นในท้องฟ้า.   หมายถึง เกิด เช่น มีโรคระบาด.  หรือหมายถึง คงอยู่ เช่น  มีคนอยู่ไหม.

          ถ้าคำว่า มี เมื่อไปประกอบกับคำอื่น เช่น มีแก่ใจ หมายถึง เอาใจเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ มีนํ้าใจ มักกร่อนเป็น มีกะใจ  มีชีวิตชีวา หมายถึง มีความสดชื่นคึกคัก  มีชื่อ มีชื่อเสียง  หมายถึง มีเกียรติยศชื่อเสียง มีชู้  หมายถึง ล่วงประเวณีกับชายอื่นที่มิใช่สามีของตน มีตระกูล  หมายถึง ที่สืบเชื้อสายมาจากตระกูลสูง เช่น เขาเป็นลูกผู้ดีมีตระกูล มีน้ำมีนวล  หมายถึง มีสง่าราศี มีผิวพรรณผ่องใส  มีปากมีเสียง หมายถึง ทะเลาะกัน ทุ่มเถียงกัน  มีมือมีเท้า หมายถึง มีผู้คอยช่วยเหลือเปรียบเสมือนมือและเท้า  มีเรือน หมายถึง มีครอบครัว แต่งงานแล้ว (ตามปรกติใช้แก่ผู้หญิง) มีเหย้ามีเรือน ก็ว่า  มีเสียง หมายถึง เถียง มักใช้ในความปฏิเสธว่า อย่ามีเสียงนะ  มีหน้า  หมายถึง ไม่รู้สึกอาย (ใช้ในความแดกดัน รังเกียจ หรือดูหมิ่น) มักใช้กับคํา ยัง เช่น โกรธกันแล้วยังมีหน้ามาพูด เก่าไม่ใช้ ยังมีหน้ามายืมใหม่อีก  มีหน้ามีตา  หมายถึง มีคนนับถือ มีเกียรติ ได้รับความยกย่อง  มีหวัง หมายถึง มีโอกาสที่จะได้ดังที่หวัง  มีอันจะกิน หมายถึง ค่อนข้างมั่งมี   มีอันเป็น  หมายถึง เกิดขึ้นอย่างไม่คาดฝัน (มักใช้ในทางร้ายมีภัยพิบัติเป็นต้น) เช่น ขอให้มีอันเป็นไปเถิด มีอันเป็นให้ป่วยไข้เวลามีนัด  มีอายุ หมายถึง สูงอายุ ย่างเข้าปัจฉิมวัย

          ที่ใช้คำว่า มี เป็นสำนวนก็เช่น มีตาแต่หามีแววไม่  หมายถึง ดูแต่ไม่ลึกซึ้ง เซ่อ  มีทองเท่าหนวดกุ้ง นอนสะดุ้งจนเรือนไหว  หมายถึง มีสมบัติเพียงเล็กน้อยแต่กังวลจนนอนไม่หลับ   มีเฟื้องมีสลึง หมายถึง มีเงินเล็กน้อย  มีภาษีกว่า หมายถึง ได้เปรียบ.

จินดารัตน์  โพธิ์นอก