โคม

          โคมเป็นเครื่องตามไฟให้แสงสว่างชนิดหนึ่ง ตามไว้ด้วยเทียนหรือจุดไว้ที่ไส้ซึ่งทำด้วยด้ายหล่อน้ำมันใส่ไว้ในภาชนะ ตัวโคมทำหน้าที่บังลมมิให้พัดไฟดับ เปลือกโคมทำด้วยวัสดุต่าง ๆ โคมมีหลายชนิด เช่น 

          โคมพิธีจองเปรียง ใช้ในพิธีพราหมณ์ซึ่งมีในเดือน ๑๒ เดิมหมายถึงการยกโคมขึ้นบูชาพระอิศวร พระนารายณ์ และพระพรหม ต่อมาในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดให้ใช้ประกอบพิธีเพื่อบูชาพระธาตุจุฬามณีและพระพุทธบาท  ตัวโคมทำด้วยไม้ไผ่หุ้มผ้าขาวบาง มีเสาสำหรับตั้ง ซึ่งจะตั้งอยู่หน้าพระที่นั่งใกล้ที่ประทับของพระมหากษัตริย์

          โคมกลีบบัว ใช้สำหรับถือประกอบการเล่นจับระบำที่เรียกว่า “รำโคม” เปลือกโคมทำด้วยกระดาษหรือผ้าบาง ๆ ติดกับโครงลวดเป็นรูปกลีบบัว ส่วนโคมกลีบบัวของหลวงอีกชนิดหนึ่งทำด้วยแก้วขุ่นเป็นสีต่าง ๆ มีรูปทรงอย่างบัวแย้ม

          โคมตรา ทำขึ้นสำหรับตามไฟเพื่อนำไปแขวนไว้เป็นพุทธบูชาในวันวิสาขบูชาที่พระอารามหลวง โคมชนิดนี้เป็นโคมพร้อมพวงดอกไม้ซึ่งทางราชการเกณฑ์ให้เจ้ากรมทำมาแขวนถวาย ฯ โดยเขียนภาพตราประจำกรมนั้น ๆ ที่เปลือกโคมให้เป็นที่หมายรู้ได้ว่าเป็นของกรมใด  โคมตราเริ่มมีขึ้นในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว และได้กลายเป็นธรรมเนียมทำโคมตราแขวนเป็นพุทธบูชาสืบมาจนถึงปัจจุบัน

          โคมลอยเป็นเครื่องเล่นในท้องถิ่นเนื่องในเทศกาลต่าง ๆ ตัวโคมใช้ไม้ไผ่นำมาขัดผูกเป็นโคมหยาบ ๆ เปลือกโคมปิดด้วยกระดาษสีหรือผ้าสีต่าง ๆ ทำเป็นรูปทรงคล้ายลูกฟัก เมื่อจุดไฟขึ้นใต้โคม อากาศร้อนจะดันให้ตัวโคมลอย บางถิ่นเรียกโคมชนิดนี้ว่า โขมด

          นอกจากโคมที่เป็นเครื่องตามไฟแล้วยังมีโคมโพธิ์แก้วและโคมแววมยุราซึ่งเป็นลายไทยที่พระเทวาภินิมมิต (ฉาย  เทียมศิลปชัย) เป็นผู้คิดผูกขึ้นใหม่ในสมัยรัตนโกสินทร์

     พัชนะ  บุญประดิษฐ์