โพศรีมหาโพธิ (๒๑ เมษายน ๒๕๕๑)

          เนื้อความโดยย่อในพระปฐมสมโพธิกถา ปริจเฉทที่ ๑๐ (อภิสมโพธิปริวัตติ) มีอยู่ว่า เมื่อพญาวัสวดีมารพ่ายแพ้ไปแล้ว พระโพธิสัตว์สิทธัตถะทรงประทับนั่งใต้ต้นพระศรีมหาโพธิจนถึงรุ่งเช้า ทรงพิจารณาญาณต่าง ๆ จนตรัสรู้ จากนั้นมีเหล่าเทวดามาชุมนุมเพื่อสาธุการถวายชัยแด่พระพุทธองค์

          พระศรีมหาโพธิ หรือ โพศรีมหาโพธิ ในพระพุทธประวัติตอนดังกล่าว หมายถึง ชื่อต้นไม้ซึ่งเป็นที่ประทับของพระโพธิสัตว์สิทธัตถะจนตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้า ต้นพระศรีมหาโพธินี้คงเป็นต้นไม้ชนิดเดียวกันกับต้นโพ (Ficus religiosa  L.) ที่มักเห็นปลูกตามวัดวาอารามต่าง ๆ  พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒ ให้นิยามของคำ โพ ไว้ว่า “น. ชื่อไม้ต้นชนิด Ficus religiosa  L. ในวงศ์ Moraceae เป็นต้นไม้ซึ่งเป็นที่ตรัสรู้ของพระพุทธเจ้า ใบรูปหัวใจ ปลายยาวคล้ายหาง ผลกินได้ ใบอ่อนและผลใช้ทำยาได้ โพศรีมหาโพธิ ก็เรียก.”  และให้นิยามของคำ โพธิ– โพธิ์  ว่า  “น. ความตรัสรู้; ชื่อต้นไม้เป็นที่ตรัสรู้ของพระพุทธเจ้า บัดนี้หมายถึงต้นไม้จําพวกโพ. (ป. ส.).”  คำ   โพธิ– ใช้ประกอบกับคำอื่น ๆ เช่น  โพธิญาณ  หมายถึง พระปัญญาที่ทําให้ตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้า    โพธิบัลลังก์  หมายถึง อาสนะที่พระพุทธเจ้าประทับใต้ต้นพระศรีมหาโพธิ ณ พุทธคยา ประเทศอินเดีย ในวันตรัสรู้    โพธิปักขิยธรรม  หมายถึง ธรรมเป็นไปในฝักฝ่ายแห่งความตรัสรู้    โพธิสัตว์  หมายถึง ท่านผู้ที่จะได้ตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้า

          ปัจจุบันนิยมสะกดชื่อต้นโพ ว่า ต้นโพธิ์ เพราะนอกจาก คำ โพ จะพ้องเสียงกับ โพธิ์ แล้ว พุทธศาสนิกชนยังถือว่า โพเป็นต้นไม้ศักดิ์สิทธิ์ เนื่องจากเป็นต้นไม้ชนิดเดียวกันกับพระศรีมหาโพธิ หรือโพศรีมหาโพธิ ซึ่งเป็นที่ตรัสรู้พระพุทธองค์นั่นเอง.

รัตติกาล  ศรีอำไพ