โสฬส
โสฬส (อ่าน โส-ลด) มาจากภาษาบาลีว่า โสฬส (อ่าน โส-ละ-สะ) แปลว่า ๑๖ ดังปรากฏในบทละครเรื่องอุณรุทพระราชนิพนธ์ในรัชกาลที่ ๑ ตอนที่กวีบรรยายถึงพระปรีชาของพระอุณรุทว่า
“พระบิตุเรศให้เรียนศิลปศาสตร์ สำหรับราชสุริย์วงศ์นาถา
ทุกสิ่งรู้ดีด้วยปรีชา แต่ในชันษาได้โสฬส“
ชันษาได้โสฬส หมายความว่า มีอายุได้ ๑๖ ปี.
คำว่า โสฬส มักปรากฏในคำว่า โสฬสพรหม (อ่านว่า โส-ลด-พฺรม) หมายถึง พรหมโลกซึ่งเป็นพรหมภูมิ (อ่าน พรม-มะ -พูม) ประเภทรูปภูมิ (รูบ-ปะ – พูม) จำนวนรวม ๑๖ ชั้น ต่างกับสวรรค์ซึ่งมีจำนวนเพียง ๖ ชั้น. ในวรรณคดี บางครั้งกวีใช้แต่คำว่า โสฬส ในความหมายว่า โสฬสพรหม ดังในบทละครเรื่องรามเกียรติ์ฉบับรัชกาลที่ ๑ กล่าวว่า พระรามให้นำน้ำรดศรชัยของพระองค์มารดสุครีพเป็นมงคลให้สุครีพสามารถรบชนะพาลีได้ สุครีพดีใจราวกับได้ครองพรหมโลกทั้ง ๑๖ ชั้น
“เมื่อนั้น พญาสุครีพกระบี่ศรี
ได้น้ำศรกับพรพระจักรี ยินดีดั่งได้โสฬส“
นอกจากนี้ โสฬส ยังเป็นชื่อหน่วยเงินตราโบราณของไทย มีค่าเท่ากับ ๑ ใน ๑๖ ส่วนของเฟื้อง กล่าวคือ เงินจำนวน ๑๖ โสฬส มีค่าเท่ากับเงินจำนวน ๑ เฟื้อง. คำว่า โสฬส ที่เป็นชื่อหน่วยเงินตรา ใช้ย่อว่า ฬส เช่น ไม่กี่อัฐฬส (อ่านว่า อัด-ลด) หมายถึง ราคาไม่แพง ไม่มีอัฐฬส หมายถึง ไม่มีเงิน
ที่มา : บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๗ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.