โหด (๑)
คำว่า โหด มี ๒ ความหมาย ความหมายแรก หมายความว่า ไม่มี ไร้ ยากไร้ มีโคลงสุภาษิตเก่าบทหนึ่ง แต่งเป็นกระทู้ ๔ คำว่า นกไร้ไม้โหด มีความหมายว่า ไม่มีนกมาเกาะหรืออาศัยอยู่ที่ต้นไม้ซึ่งไม่มีใบ ไม่มีผล. นกไร้ไม้โหด ใช้เป็นสำนวน ซึ่งมีความหมายว่า บุคคลที่เสื่อมอำนาจหรือมีฐานะต่ำลง จะไม่มีใครเข้ามาแวดล้อมหรือเข้ามาพึ่งพาอาศัย เปรียบเหมือนต้นไม้ที่ตายแล้วไม่มีใบ ไม่มีผล จึงไม่มีนกมาเกาะหรือมาอาศัย ในร่ายสุภาษิตพระร่วงมีคำสอนว่า คบขุนนางอย่าโหด และ คนโหดให้เอ็นดู. คบขุนนางอย่าโหด หมายความว่า ถ้าได้สมาคมกับข้าราชการชั้นผู้ใหญ่ก็ไม่ควรไร้น้ำใจ ควรมีของฝากไปให้ท่านเสมอ ๆ ท่านจะได้ไม่รังเกียจเมื่อเราขอความช่วยเหลือ. คนโหดให้เอ็นดู. หมายความว่า จงสงสารคนจนคนยากไร้และให้เผื่อแผ่เจือจานแก่เขา ช่วยให้เขาพ้นทุกข์.
โหด ที่มีความหมายว่า ไม่มี ไร้ ยากไร้ เป็นคำที่ใช้กันในสมัยโบราณ ในภาษาปัจจุบัน โหด ใช้ในความหมายอีกอย่างหนึ่ง
ที่มา : บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๐ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.