ใครคือผู้ผูกขาด

          ครั้งก่อนได้เสนอคำว่า การผูกขาด ให้ผู้อ่านได้เข้าใจพอสังเขปไปแล้ว  ตามปรกติเรามักจะเข้าใจว่าการผูกขาดเกิดขึ้นเฉพาะผู้ผลิตหรือผู้ขายเท่านั้น  แต่ในบางครั้งผู้ซื้อก็อาจจะเป็นผู้ผูกขาดได้เช่นกัน พจนานุกรมศัพท์เศรษฐศาสตร์  ฉบับราชบัณฑิตยสถาน มีคำอธิบายดังนี้ค่ะ

          การผูกขาดโดยผู้ซื้อ  (monopsony)  หมายถึง   ตลาดที่มีผู้ซื้อเพียงรายเดียวในตลาดปัจจัยการผลิต โดยผู้ขายสินค้าหรือปัจจัยการผลิตไม่มีทางเลือกในการขายสินค้าหรือปัจจัยการผลิตนั้น ๆ   สาเหตุอาจเกิดจากผู้ขายไม่มีข้อมูลข่าวสารเกี่ยวกับแหล่งขาย การเคลื่อนย้ายสินค้าหรือปัจจัยการผลิตทำได้ยาก

          การผูกขาดโดยผู้ซื้อสองราย  (duopsony) หมายถึง  โครงสร้างของตลาดที่มีผู้ซื้อเพียง ๒ ราย แต่มีผู้ผลิตจำนวนมาก เป็นตลาดที่หาได้ยากในความเป็นจริง แต่นักเศรษฐศาสตร์จำลองขึ้นมาเพื่อประโยชน์ในการศึกษาเชิงทฤษฎี

          การผูกขาดโดยผู้ซื้อน้อยราย  (oligopsony)  หมายถึง  ตลาดสินค้าหรือบริการ หรือตลาดปัจจัยการผลิตที่มีผู้ซื้อเพียงไม่กี่ราย ซึ่งผู้ซื้อจะมีอำนาจในการกำหนดราคาสินค้าหรือปัจจัยการผลิตได้ในระดับหนึ่ง

          การผูกขาดโดยผู้ขายน้อยราย  (oligopoly)  หมายถึง  รูปแบบหนึ่งของตลาดที่มีการแข่งขันไม่สมบูรณ์ (imperfect competition) ซึ่งลักษณะของตลาดประกอบด้วย ผู้ผลิตหรือผู้ขายเพียงไม่กี่ราย แต่ละรายมีพลังทางเศรษฐกิจค่อนข้างมาก สินค้าหรือบริการของผู้ผลิตแต่ละรายจะมีส่วนแบ่งในตลาดค่อนข้างสูงเมื่อเทียบกับปริมาณทั้งหมดของตลาด ผู้ผลิตหรือผู้ขายแต่ละรายมักจะหลีกเลี่ยงการใช้กลยุทธ์ราคาเป็นเครื่องมือในการแข่งขัน ในบางกรณีผู้ผลิตหรือผู้ขายหลายรายอาจจะร่วมมือกันกำหนดปริมาณการผลิตเพื่อกดดันราคาสินค้าในตลาดให้สูงขึ้น ซึ่งเป็นรูปแบบของการรวมกลุ่มเพื่อครอบงำตลาด (cartel)

          การผูกขาดโดยผู้ขายสองราย (duopoly)  หมายถึง  โครงสร้างของตลาดที่มีผู้ผลิตเพียง ๒ ราย เสนอขายสินค้าที่มีลักษณะเหมือนกัน หน่วยผลิตแต่ละรายจะต้องคำนึงถึงปฏิกิริยาโต้ตอบของคู่แข่งขัน ในการเปลี่ยนแปลงการกำหนดราคาสินค้าและจำนวนผลผลิต

 จินดารัตน์  โพธิ์นอก