ใจเอย

          ตามพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน ได้เก็บคำว่า ใจ ไว้ว่าหมายถึง สิ่งที่ทําหน้าที่รู้ รู้สึก นึก และคิด เช่น ใจก็คิดว่าอย่างนั้น หัวใจ เช่น ใจเต้น ลมหายใจ เช่น กลั้นใจ อึดใจ หายใจ ความรู้สึกนึกคิด เช่น ใจคด ใจซื่อ; จุดสำคัญของบางสิ่งบางอย่าง เช่น ใจมือ บริเวณที่ถือว่าเป็นจุดสำคัญของสถานที่ เช่น ใจบ้านใจเมือง.

          คำว่าใจยังใช้ประกอบกับคำอื่น ๆ อีก เช่น ใจขาด  หมายถึง จนสุดความสามารถ เช่น สู้ใจขาด  ใจแข็ง  หมายถึง ไม่ยอมง่าย ๆ ไม่รู้สึกสงสาร อดกลั้นความเจ็บปวดหรือทุกข์โศกไว้ได้  ใจชื้น  หมายถึง รู้สึกเบาใจ มีหวังขึ้น ไม่เดือดร้อน ใจเด็ด  หมายถึง มีนํ้าใจเด็ดเดี่ยว  ใจเดียว  หมายถึง ไม่หลายใจ มีความรักและซื่อตรงในบุคคลเดียวหรือสิ่งเดียวไม่เปลี่ยนแปลง  ใจเดียวกัน  หมายถึง มีความรู้สึกนึกคิดตรงกัน  ใจโต  หมายถึง มีใจกว้างเกินประมาณ มักใช้เข้าคู่กับ หน้าใหญ่ เป็น หน้าใหญ่ใจโต ใจทมิฬ  หมายถึง มีใจดุร้าย มีใจร้ายกาจ บางทีก็ใช้คู่กับคำ หินชาติ เป็น ใจทมิฬหินชาติ  ใจนักเลง  หมายถึง มีใจกล้าสู้; มีใจกว้างขวางกล้าได้กล้าเสีย  ใจบาป ใจบาปหยาบช้า  หมายถึง มีใจฝักใฝ่ในทางชั่วร้าย  ใจบุญ  หมายถึง มีใจฝักใฝ่ในการบุญ  ใจแป้ว  หมายถึง มีใจห่อเหี่ยว  ใจเพชร  หมายถึง ใจแข็ง  ใจมือ  หมายถึง มาตราตวงตามวิธีประเพณีของไทยโบราณ ๑๕๐ เมล็ดข้าว = ๑ ใจมือ ๔ ใจมือ = ๑ กำมือ และ ๘ กำมือ = ๑ จังออน; กลางฝ่ามือ ใจไม้ไส้ระกำ  หมายถึง เพิกเฉยดูดาย ไม่มีเมตตากรุณาและเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ใคร  ใจยักษ์  หมายถึง มีใจดุร้าย มีใจอํามหิต บางทีก็ใช้คู่กับ ใจมาร เป็น ใจยักษ์ใจมาร  ใจเร็วด่วนได้  เป็นสำนวน หมายถึงอยากได้เร็ว ๆ โดยไม่คิดให้รอบคอบ  ใจสูง  หมายถึง มีใจที่อบรมมาดี มีใจใฝ่ในทางดี  ใจหาย  หมายถึง อาการที่ตกใจเสียวใจขึ้นทันที ใช้ประกอบท้ายคําอื่นมีความหมายว่า มาก เช่น ดีใจหาย แพงใจหาย 

          นอกจากนี้ยังมีคำว่า  ไจ  หมายถึง ด้ายหรือไหมที่แยกจากเข็ดแล้วมัดผูกไว้เพื่อไม่ให้ยุ่ง ลักษณนามเรียกด้ายหรือไหมที่แยกออกจากเข็ดแล้วเช่นนั้น เช่น ด้ายไจหนึ่ง ด้าย ๒ ไจ.

จินดารัตน์  โพธิ์นอก