ไกลบ้าน

          จะมีใครสักคนไหมที่สงสัยว่า ไกลบ้าน เป็นพระราชนิพนธ์หรือพระราชหัตถเลขากันแน่ คำว่า พระราชนิพนธ์เป็นคำราชาศัพท์ หมายถึง หนังสือหรือเพลงที่แต่ง และคำว่า พระราชหัตถเลขา ก็เป็นคำราชาศัพท์ หมายถึง จดหมาย คำโบราณจะเรียกว่า ลายพระราชหัตถเลขา

          ไกลบ้าน เป็นหนังสือรวมพระราชหัตถเลขารายวัน รวม ๒๒๕ วัน จำนวน ๔๓ ฉบับ ซึ่งพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระราชนิพนธ์ขณะเสด็จพระราชดำเนินประพาสต่างประเทศจำนวน ๒ ครั้งในทวีปยุโรปรวม ๘  ประเทศได้แก่ ประเทศอิตาลี ฝรั่งเศส สวิตเซอร์แลนด์ เยอรมนี อังกฤษ เบลเยียม เดนมาร์ก และนอร์เวย์ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้ทรงพระราชนิพนธ์เรื่องราวที่ทรงทราบ และสิ่งต่าง ๆ ที่ได้ทอดพระเนตรแต่ละวัน พร้อมด้วยพระราชวินิจฉัยในเรื่องนั้น ๆ พระราชทานมายังสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้านิภานภดล วิมลประภาวดี ต่อมา คือ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้านิภานภดล กรมขุนอู่ทองเขตขัตติยนารี ดังตัวอย่างเช่น พระราชหัตถเลขา ฉบับที่ ๑  ทรงเล่าตั้งแต่เสด็จจากประเทศไทยจนถึงสิงคโปร์  ฉบับที่ ๔๓ ซึ่งเป็นฉบับสุดท้ายทรงเล่าตั้งแต่เรือออกจากคลองสุเอซจนถึงเกาะหมาก

          หนังสือไกลบ้านจัดพิมพ์ครั้งแรกในงานไหว้พระประจำปีของวัดเบญจมบพิตรเมื่อวันที่ ๑๗ ธันวาคม พ.ศ. ๒๔๕๐ ถือว่าเป็นวรรณกรรมที่ดีอย่างยิ่งเรื่องหนึ่งในบรรดาพระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ที่มีลักษณะการเขียนแบบพระราชหัตถเลขา

จำเรียง  จันทรประภา