“ไม้”

          วันนี้ผู้เขียนมีคำไทยที่น่าสนใจมาเสนอ  คือ คำว่า “ไม้”  แม้จะเป็นคำง่าย ๆ ที่ใช้กันอยู่ในชีวิตประจำวัน  แต่ “ไม้” ตามความหมายตามพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน นั้น มีความน่าสนใจอยู่มาก  อีกทั้งคำว่า “ไม้” ยังเป็นคำที่ใช้ประกอบกับสำนวนไทยอีกหลายคำ  ซึ่งจะได้นำมาเสนอ ดังนี้

          “ไม้”  ในพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน ได้ให้ความหมายไว้หลายความหมายว่า เป็นคำรวมเรียกพืชทั่วไป  โดยปรกติมีราก ลำต้น กิ่ง ก้าน และใบ เรียกเนื้อของต้นไม้ที่ใช้ทำสิ่งของต่าง ๆ มีลักษณะเป็นท่อน แผ่น หรือดุ้น เป็นต้น คำประกอบหน้าสิ่งของบางอย่างที่มีลักษณะยาวซึ่งทำด้วยไม้หรือเดิมทำด้วยไม้ เช่น ไม้กวาด ไม้พาย ไม้เท้า ไม้จิ้มฟัน  คำนำหน้าบอกประเภทต้นไม้ เช่น ไม้ยาว ไม้ดำ ไม้แดง ท่ารำและท่าตีกระบี่กระบองท่าหนึ่ง ๆ เรียกว่า ไม้หนึ่ง ๆ โดยปริยายหมายความ ท่าที เช่น เขาจะมาไม้ไหน ลักษณนามเรียกของเช่น ปลาย่างที่เสียบไม้เรียงเป็นตับว่า ปลาไม้หนึ่ง ปลา ๒ ไม้ เรียกลักษณะสถาปัตยกรรมและศิลปกรรมไทยที่ย่อตรงมุมของฐาน แท่น เสา หรือเครื่องยอด เป็นมุมเล็ก ๆ มุมละ ๓ มุม รวม ๔ มุมใหญ่ ได้ ๑๒ มุมเล็ก ว่า ย่อไม้สิบสอง หรือย่อมุมไม้สิบสอง  แม้ย่อมากกว่ามุมละ ๓ ก็ยังเรียกเช่นเดิม

          นอกจากนี้ ยังมีสำนวนไทยที่น่าสนใจเกี่ยวกันคำว่า “ไม้” อีกหลายสำนวน เช่น ไม้ใกล้ฝั่ง หมายถึง แก่ใกล้จะตาย  ไม้งามกระรอกเจาะ หมายถึง หญิงสวยที่ไม่บริสุทธิ์  ไม้นอกกอ หมายถึง คนที่ประพฤตินอกแบบแผนของวงศ์ตระกูล (มักใช้ในทางไม่ดี)  ไม้เบื่อไม้เมา หมายถึง ไม่ลงรอยกัน ขัดแย้งกันเป็นประจำ  ไม้ป่าเดียวกัน หมายถึง พวกเดียวกัน  ไม้ร่มนกจับ หมายถึง ผู้มีวาสนาย่อมมีคนมาพึ่งบารมี ไม้หลักปักขี้ควาย ไม้หลักปักเลน หมายถึง โลเล ไม่แน่นอน เช่น เหมือนไม้หลักปักเลนเอนไปเอนมา  ไม้อ่อนดัดง่าย ไม้แก่ดัดยาก หมายถึง อบรมสั่งสอนเด็กให้ประพฤติดีได้ง่ายกว่าอบรมสั่งสอนผู้ใหญ่

         อิสริยา  เลาหตีรานนท์