ไว้ใจ

          ในวรรณคดีเรื่อง พระอภัยมณี ของสุนทรภู่ มีวรรคทองตอนหนึ่งว่า แล้วสอนว่าอย่าไว้ใจมนุษย์ มันแสนสุดลึกล้ำเหลือกำหนด ถึงเถาวัลย์พันเกี่ยวที่เลี้ยวลด ก็ไม่คดเหมือนหนึ่งในน้ำใจคน” ซึ่งสะท้อนให้เห็นจิตใจของมนุษย์ว่ามีความซับซ้อนเกินกว่าที่เราจะคาดคิดได้ หรือในโคลงโลกนิติบทหนึ่งที่ว่า พระสมุทรสุดลึกล้น คณนา สายดิ่งทิ้งทอดมา หยั่งได้ เขาสูงอาจวัดวา กำหนด จิตมนุษย์นี้ไซร้ ยากแท้หยั่งถึง” ก็เช่นเดียวกัน ที่แม้มหาสมุทรจะลึกหรือภูเขาจะสูงเพียงใด ก็ยังวัดความลึกหรือความสูงได้ แต่จิตใจของมนุษย์นั้นยากนักที่จะหยั่งรู้

          คำว่า ไว้ใจ ตามพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๕๔ ให้นิยามบทหนึ่งว่า มอบความเชื่อความมั่นใจให้ วางใจ เช่น ไว้ใจให้เก็บรักษาเงิน ไว้ใจให้ดูแลบ้าน ไว้วางใจ ก็ว่า ในสังคมที่มีความซับซ้อนของจิตใจมนุษย์ ทำให้มีสำนวนหลายสำนวนที่เตือนให้เราระมัดระวังว่าอย่าไว้วางใจใครง่าย ๆ ดังปรากฏในหนังสือ ภาษิต คำพังเพย สำนวนไทย ฉบับราชบัณฑิตยสถาน เช่น อย่าไว้ใจทาง อย่าวางใจคน จะจนใจเอง หมายถึง อย่าเชื่อใจใคร ฝนตกอย่าดาว มีเมียสาวอย่าเชื่อแม่ยาย หมายถึง อย่าไว้ใจใครหรืออะไรจนเกินไป เกลือเป็นหนอน หมายถึง ญาติมิตร สามีภรรยา บุตรธิดา เพื่อนร่วมงาน รหรือคนในบ้านคิดคดทรยศ เช่นเดียวกันกับ ช้างสาร งูเห่า ข้าเก่า เมียรัก ส่วน ขุนนางใช่พ่อแม่ หินแง่ใช่ตายาย หมายถึง ถ้าไม่ใช่ พ่อ แม่ ปู่ ย่า ตา ยาย ของตน ก็ไม่ควรไว้วางใจใคร ทำนองเดียวกับภาษิตที่ว่า อย่าไว้ใจทาง อย่าวางใจคน จะจนใจเอง คบคนให้ดูหน้า ซื้อผ้าให้ดูเนื้อ หมายถึง จะพิจารณาคนหรือสิ่งใดสิ่งหนึ่งให้พิจารณาอย่างรอบคอบ ปากปราศรัยใจเชือดคอ หมายถึง พูดดีแต่ใจคิดร้าย แบบนี้ก็ไว้ใจไม่ได้เช่นเดียวกันกับ ปากหวานก้นเปรี้ยว ที่หมายถึง พูดจาอ่อนหวานแต่ไม่จริงใจ ฝากเนื้อไว้กับเสือ หรือ ฝากปลาไว้กับแมว หมายถึง ฝากสิ่งใดสิ่งหนึ่งไว้กับคนที่ชอบสิ่งนั้น ย่อมสูญหายได้ง่าย ไว้วางใจคนที่ไม่ควรไว้วางใจ.

จินดารัตน์ โพธิ์นอก