ไส้ที่ไม่ใช่อวัยวะ (๓ พฤษภาคม ๒๕๕๖)

          พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒ อธิบายสำนวน เห็นขี้ดีกว่าไส้ ว่า เห็นคนอื่นดีกว่าญาติพี่น้อง ไส้เป็นหนอน หรือ เกลือเป็นหนอน หมายความว่า ญาติมิตร สามี ภรรยา บุตรธิดา เพื่อนร่วมงาน หรือคนในบ้าน คิดคดทรยศ หนอนบ่อนไส้ หมายความว่า ฝ่ายตรงข้ามที่เข้ามาทำทีเป็นพวกเพื่อบ่อนทำลาย ซึ่งการบ่อนทำลายนี้ พจนานุกรมฯ ให้ความหมายว่า แทรกซึมเข้าไปเพื่อทำลายอยู่ภายในทีละน้อย ๆ ในหนังสือ ภาษิต สำนวน ๔ ภาค ฉบับราชบัณฑิตยสถาน อธิบายเพิ่มเติมว่า หนอนบ่อนไส้ หมายถึง คนที่ทำร้ายหรือทำลายอยู่ภายใน คนในบ้านหรือในครอบครัวเดียวกันหรือพวกเดียวกันคิดทำร้าย ทำให้เกิดประโยชน์ต่อผู้อื่น เช่น คนใช้ที่บ้านเป็นหนอนบ่อนไส้ บอกผู้ร้ายให้รู้เวลาที่ไม่มีคนอยู่บ้าน ผู้ร้ายจึงเข้ามาขโมยของในบ้านได้โดยสะดวก คำว่า บ่อน ในสำนวน หนอนบ่อนไส้ เป็นคำกริยา แปลว่า กินฟอนอยู่ข้างใน หรือกินพรุนอยู่ข้างใน

          ความหมายอื่นของไส้ ที่ไม่ใช่อวัยวะซึ่งยังไม่ได้พูดถึง คือ ไส้ ใช้เรียกของที่อยู่ข้างในซึ่งมีลักษณะเช่นนั้น เช่น ไส้ตะเกียง หรือที่ใส่ข้างใน เช่น ไส้ขนม ไส้ดินสอ นอกจากนั้น ไส้ ยังมีความหมายโดยอ้อมว่า ความลับ เช่น สาวไส้ให้กากิน ซึ่งหมายความว่า นำความลับของฝ่ายตนไปเปิดเผยให้คนอื่นรู้ เป็นการประจานตนหรือพรรคพวกของตน รู้ไส้ ซึ่งหมายความว่า รู้ความในหรือเรื่องส่วนตัวของผู้อื่นเป็นอย่างดี (มักใช้เกี่ยวกับฐานะการเงิน) ในภาษาไทยถิ่นเหนือ ไส้ หมายถึง ปีมะเส็ง

แสงจันทร์ แสนสุภา