ไส้เดือนถูกขี้เถ้า
ไส้เดือนเป็นสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังหลายชนิด ที่รู้จักกันดีคือไส้เดือนดิน ลำตัวเป็นปล้อง ๆ สีน้ำตาล ยาวประมาณ ๓-๔ นิ้ว มักมีชุกชุมตามดินร่วนซุย หรือตามใต้กองขยะมูลฝอย
เถ้าหรือขี้เถ้า คือส่วนที่เป็นผงละเอียดของสิ่งที่เหลือจากการเผาฟืนหรือเชื้อไฟอื่น ๆ เป็นต้น จนมอดแล้ว. ขี้เถ้า มีฤทธิ์เป็นด่าง เมื่อจับไส้เดือนลงไปคลุกขี้เถ้า ไส้เดือนจึงดิ้นทุรุนทุรายไปมา เพราะถูกด่างกัด ทำให้มีสำนวนเปรียบคนที่ดิ้นพราด ๆ บิดตัวไปมาว่า เหมือนไส้เดือนถูกขี้เถ้า เช่น ลูกชายคนของเธอขัดใจอะไรนักหนาถึงลงไปนอนดิ้นเป็นไส้เดือนถูกขี้เถ้าอย่างนั้น ท่าเต้นของเขาอย่างกับไส้เดือนถูกขี้เถ้า ไม่รู้คนดูชอบได้อย่างไร. นอกจากนี้สำนวน ไส้เดือนถูกขี้เถ้า ยังใช้เปรียบกับคนที่แสดงอาการทุรนทุราย อยู่ไม่เป็นสุขว่าเพราะถูกรุมเร้าจนจนมุม เช่น พอถูกซักถามเรื่องพัวพันทุจริตของเขา เขาก็ท่าทางร้อนรนราวกับไส้เดือนถูกขี้เถ้า
ที่มา : บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๔ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.